Scores I: Δύσκολα Πράγματα

Για να το πούμε απλά, αυτά που χωρίζουν τον Sorabji από τον Ferneyhough είναι πολλά, αυτό που τους ενώνει είναι όμως ένα: η μουσική τους είναι δύσκολη στην εκτέλεση, στα όρια του αδύνατου! Τον Ferneyhough, παρά την θέληση του, τον κατέταξαν στην Σχολή της Νέας Πολυπλοκότητας και τον έχρισαν πατριάρχη της, New Complexity αγγλιστί (Νέα Συμπλοκότητα, ή Νέα Συμπλεκτικότητα θα μετάφραζα τον όρο, αλλά δεν είναι της στιγμής). Μοιραία ο Sorabji κατατάσσεται στην Παλαιά Πολυπλότητα, πολύ αργά για να ρωτήσουμε την γνώμη του, εδώ με πατριάρχη πιθανώς τον Liszt.
Λόγω Άνοιξης δεν έχω σκοπό να εμβαθύνω περισσότερο στο θέμα, ας χαζέψουμε απλά αυτές τις δυο σελίδες:

SORABJI Kaikhosru Shapurji (1892-1988)
GULISTAN - The-Rose-Garden (1940) για πιάνο σόλο
Έκδοση του Marc-André Hamelin (1993)
σελίδα 7 (όχι η πιο δύσκολη, απλά ενδεικτική)

FERNEYHOUGH Brian (1943)
UNITY CAPSULE (1973-76), για σόλο φλάουτο
Έκδοση Peters
σελίδα 3 (εδώ δεν χρειάστηκε να διαλέξω, όλες είναι «εικαστικά» εξίσου ενδιαφέρουσες!)

Καθ' υπόδειξη μιας φίλης που ασχολείται με τον Ferneyhough θα ήταν χρήσιμο να συγκρίνουμε το ανωτέρω απόσπασμα παρτιτούρας με την γκραβούρα του Piranesi:

Piranesi, Carceri d'invenzione, Plate XI

___________________________________________
* Κάποιες διευκρινίσεις για την Μουσική Πολυπλοκότητα δίνω στα Σχόλια.

U-Study II: Αρνητική Προσευχή

Αν ο Θεός είχε την ιδιότητα X, τότε θα μπορούσε να ταυτοποιηθεί, να καταστεί γνωστός μέσω αυτής του της ιδιότητος. Η σιωπή, το άτρεπτο, το φοβερόν Μυστήριον, το ανείπωτο, ο θείος γνόφος, το απαστράπτον σκότος, είναι μερικές από τις αρνητικές αποφάνσεις του (Ψεύδο-) Διονύσιου του Αρεοπαγίτου για το Θεό στο έργο του Μυστική Θεολογία. Ο ίδιος ο συγγραφέας είναι στα όρια ενός υπαρκτού και φανταστικού προσώπου. Η Μυστική Θεολογία είναι ολιγοσέλιδη, όσο χρειάζεται για να περιγράψεις το απερίγραπτο. Η αποφατική / αρνητική θεολογία που εγκαινιάζει έλκει την καταγωγή της από τον Πλωτίνο και κυρίως τον Πρόκλο, σε πρώτη ανάγνωση φλερτάρει με τον μονοφυσιτισμό, επηρεάζει τον Μ. Βασίλειο και τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό (στο βαθμό που οι Πατέρες δεν εννοιολογούν αλλά τονίζουν τον υπαρξιακό και εμπειρικό χαρακτήρα της σχέσης μας με τον Θεό), και αναθερμαίνει τον Μυστικό Χριστιανισμό που πρακτικά χάθηκε το 380 μ.Χ με το διάταγμα της Θεσσαλονίκης του Μ. Κωνσταντίνου.

Το σκότος έχει τη λάμψη του, η σιωπή τον ήχο της.
_________________________________
• Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Περί Μυστικής Θεολογίας, μτφρ. Σωτήρης Γουνελάς, με μια Εισαγωγή του Βλαδίμηρου Λόσκυ, Σχόλια του Μάξιμου του Ομολογητή και μια Παράφραση των Σχολίων του Παχυμέρη, Εκδόσεις Αρμός, 2002.
• Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Περί Θείων Ονομάτων, μτφρ. Ιγνάντιος Σακαλής, Εισαγωγή Μαρέττα Νικολάου, Εκδόσεις Παπαζήση, 1978.

U-Study I

Μικρές Ιστορίες 1: Σκληρά Κεφάλια

Ιστορία Ι
Ο Διογένης, αργότερα γνωστός και σαν σκύλος, φθάνει μετανάστης στην Αθήνα. Συναντά τυχαία τον Αντισθένη, κάτι έχει ακούσει γι’ αυτόν, του αρέσει ο τρόπος που σκέφτεται και θέλει να γίνει μαθητής του. Ο Αντισθένης βαριέται τη διδασκαλία και τον απορρίπτει. Ο Διογένης ο σκύλος, σαν μουλάρι δεν το κουνάει από μπρος του. Ο Αντισθένης νευριάζει και σηκώνει το μπαστούνι του να τον κτυπήσει. Ο Διογένης σκύβει το κεφάλι να διευκολύνει τον δάσκαλο και του λέει:

- Κτύπα με λοιπόν δάσκαλε, αν και νομίζω ότι δεν θα μπορέσεις να βρεις ένα τόσο σκληρό ξύλο που να με κάνει να σταματήσω να προσπαθώ να μου πεις κάτι, όπως μου φαίνεται ότι πρέπει να κάνεις.

Ιστορία ΙΙ
Ο Cage, φέρελπις νεαρός, συναντά τον πολύ Schoenberg. Δίχως περιστροφές ξεκινά μια στεγνή κουβέντα:

- Γεια, με λένε John και θα ήθελα να γίνω μαθητής σου.

Ο Arny τον κοιτά από πάνω μέχρι κάτω και για να πούμε την αλήθεια δεν του αρέσει και πολύ αυτό που βλέπει.

- Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να σας αναλάβω κύριε, εξάλλου χρεώνω πολύ ακριβά την ώρα διδασκαλίας.
- Α, τα χρήματα δεν είναι πρόβλημα, έτσι κι αλλιώς δεν έχω καθόλου.

Τον ανέλαβε τελικά. Δεν πέρασε πολύ καιρός. Ο Arny βγάζει τα ματογυάλια του και τα ακουμπά πάνω σ’ ένα κατακόκκινο από τις διορθώσεις ενάριθμο βάσιμο.

- Κύριε Cage αν συνεχίσετε να διατηρείτε αυτήν την αντίληψη που έχετε για την Αρμονία μετά λύπης μου σας πληροφορώ ότι θα είναι σαν να κτυπάτε το κεφάλι σας στο τοίχο.
- Προτιμώ να κτυπάω το κεφάλι μου στο τοίχο.

Χωρίσανε.

Δυο Χέρια / Δυο Φιλοσοφίες

Πάντα με εντυπωσίαζε η Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ (1510-11). Έστω και μέσα από τον πολιτικό – επιστημονικό – καλλιτεχνικό παραμορφωτικό φακό της Αναγέννησης κάποιο φωτόνιο περνούσε κατευθείαν ανακλασμένο από το μέτωπο του Πλάτωνα ή του Αριστοτέλη.

Τα δύο κεντρικά πρόσωπα του πίνακα αντιπροσωπεύουν τα δύο κυρίαρχα ρεύματα της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, αυτά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Με δυο χειρονομίες ο Ραφαήλ καταφέρνει να καταδείξει το βασικό φιλοσοφικό προσανατολισμό τους:

• Ο Πλάτωνας στρέφει το δείκτη του δεξιού του χεριού προς τα άνω: κάθετη και ιεραρχική γνώση, τα αρχέτυπα – ιδέες άνω, ο υλικός εξ ανακλάσεως κόσμο κάτω.
• Ο Αριστοτέλης προτείνει το χέρι του προς τα εμπρός και ανοίγει την παλάμη του: άνοιγμα στον ένα και μοναδικό υλικό κόσμο, οριζόντια σκέψη, λαϊκό – επιστημονική προσέγγιση.

Οι χειρονομίες των δεξιών χεριών τους εξισορροπούνται νοηματικά από αυτό που κρατούν τα αριστερά τους:
• Ο Πλάτωνας κρατά τον Τίμαιο, κοσμολογική, μαθηματικοφιλοσοφική πραγματεία που περιλαμβάνει και τη Γη.
• Ο Αριστοτέλης κρατά την Ηθική του, κατά τα λεγόμενα του ιδίου όχι ένα επιστημονικό έργο.

Περαιτέρω οι δυο φιλόσοφοι στρέφουν τις κεφαλές τους ο ένας προς τον άλλο, δεν κοιτάζονται όμως κατάματα, ίσως υποψιάζονται ότι η Αλήθεια είναι κάπου αλλού…

Olivier Messiaen VIII: Είκοσι Μαθήματα Αρμονίας I

Έχω ασχοληθεί σε επτά προηγούμενα άρθρα μου σ’ αυτό το ιστολόγιο με τον μέγιστο Messiaen (κάντε κλικ στην ετικέτα Messiaen στα δεξιά του ιστολογίου). Στο παρόν άρθρο θα ήθελα να σας παρουσιάσω το Ν.20 Μάθημα από τα Vingt Leçons d’ Hamonie του Δασκάλου (Olivier Messiaen, Vingt Leçons d’ Hamonie, Editions Musicales Alphonse Leduc, 1939).

Σύμπαν το έργο ενός πραγματικά μεγάλου συνθέτη είναι ταυτόχρονα και διδακτικό, ο Bach δεν έγραψε εγχειρίδιο Φυγής, συνέθεσε όμως την Τέχνη της Φούγκας, πολιτιστικό και διδακτικό συνάμα θησαυρό. Ευτύχημα εντούτοις είναι όταν ένας συνθέτης συγγράψει ένα διδακτικό εγχειρίδιο, από τον Vitry μέχρι τον Schoenberg και τον Messiean έχουμε πολλές τέτοιες περιπτώσεις.

Τα μάλλον άγνωστα στους έλληνες σπουδαστές 20 Μαθήματα Αρμονίας περιέχουν 20 στυλιστικά μαθήματα με τις λύσεις τους από τον ίδιο τον συνθέτη. Ας αφήσουμε τον ίδιο τον Messiean από μέρος του προλόγου του εγχειριδίου του να μας μιλήσει για τη φιλοσοφία και τον στόχο αυτών των ασκήσεων:

Αυτά τα μαθήματα απευθύνονται σε σπουδαστές οι οποίοι ήδη έχουν συμπληρώσει τις σπουδές τους στο μάθημα της Αρμονίας. Είναι περίπου της ίδιας δυσκολίας με τα θέματα του Concours d’ Harmonie του Ωδείου του Παρισιού. Σκοπός αυτών των μαθημάτων είναι να ενθαρρύνουν τους σπουδαστές να μελετήσουν τα έργα παλαιών και νεότερων δασκάλων και να δικαιολογήσουν τους κανόνες που τους επιβάλλονται. Έχουν συλληφθεί στο ύφος μερικών σπουδαίων συνθετών της «Ιστορίας της Αρμονίας» από τον Monteverdi στον Ravel. Κάθε άσκηση είναι μια τετράφωνη σπουδή σε ένα συγκεκριμένο «αρμονικό ύφος», εντούτοις μερικές ασκήσεις αντλούν την έμπνευση τους από δύο συνθέτες. Στις εναρμονίσεις μου αναγράφω και το ενάριθμο βάσιμο, στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό αρκεί ως βοήθημα για μια αρμονική ανάλυση. Σε όσα σημεία η ανάλυση παρουσιάζει δυσκολίες παρέχω λεπτομερείς εξηγήσεις, επιπρόσθετα δίδω συμβουλές στους σπουδαστές ως προς την εναρμόνιση για κάθε μάθημα.

Το καθένα από τα είκοσι αυτά μαθήματα αντλεί την μελωδική και αρμονική του έμπνευση από τους παρακάτω συνθέτες:
Νο.1 ΜΕΛΩΔΙΑ (στο ύφος του Monteverdi)
Νο.2 ΜΕΛΩΔΙΑ (στο ύφος του ενός Passepied του Rameau)
Νο.3 ΒΑΣΙΜΟ (στο ύφος ενός χορικού του J.S.Bach)
Νο.4 ΒΑΣΙΜΟ (στο ύφος πρελούδιου του J.S.Bach)
Νο.5 ΒΑΣΙΜΟ (σε τρία μέρη στο ύφος μιας Trio Sonata του J.S.Bach)
Νο.6 ΜΕΛΩΔΙΑ (στο ύφος του Gluck)
Νο.7 ΒΑΣΙΜΟ (στο ύφος ενός κουαρτέτου εγχόρδων του Mozart)
Νο.8 ΜΕΛΩΔΙΑ (στο ύφος ενός κουαρτέτου εγχόρδων του Mozart)
Νο.9 ΒΑΣΙΜΟ (στο ύφος του Schumann)
Νο.10 ΜΕΛΩΔΙΑ (στο ύφος ενός κανόνα του César Franck)
Νο.11 ΒΑΣΙΜΟ (μικτό ύφος Schumann – Lalo)
Νο.12 ΜΕΛΩΔΙΑ (μικτό ύφος Chambrier – Massenet)
Νο.13 ΒΑΣΙΜΟ (στο ύφος μιας Sicilienne του Fauré)
Νο.14 ΜΕΛΩΔΙΑ (υβριδικό ύφος Schumann – Fauré – Albeniz)
Νο.15 ΜΕΛΩΔΙΑ (μικτό ύφος Franck – Debussy)
Νο.16 ΜΕΛΩΔΙΑ (μικτό ύφος Massenet – Debussy)
Νο.17 ΜΕΛΩΔΙΑ (μικτό ύφος Chabrier – Debussy)
Νο.18 ΜΕΛΩΔΙΑ (στο ύφος του «Πελλέα» του Debussy)
Νο.19 ΜΕΛΩΔΙΑ (πεντάφωνο στο ύφος του Ravel)
Νο.20 ΜΕΛΩΔΙΑ (σε ένα πολύ ιδιαίτερο ύφος που προσεγγίζει τις ινδουιστικές καντιλένες)

♦

Θα ασχοληθούμε τώρα με την Δοσμένη Μελωδία Νο.20 του εγχειριδίου. Ο Messiaen εφιστά την προσοχή μας στην δυσκολία αυτής της προς εναρμόνιση μελωδίας και μας συμβουλεύει να μελετήσουμε πρώτα την δική του εναρμόνιση πριν προχωρήσουμε στην δική μας εργασία.
Το μάθημα βασίζεται στον τρόπο:

E – F – G – G# - A# - B – C# - D – E

Η εναρμόνιση βασίζεται επίσης χαλαρά σ’ αυτόν τον τρόπο και ακολουθεί τον πολύ ιδιαίτερο ρυθμό της μελωδικής γραμμής.

Παραθέτω την εναρμόνιση του Messiaen σε ανοικτή παρτιτούρα αντιγραμμένη στο Finale. Η πρωτότυπη παρτιτούρα είναι γραμμένη στα τέσσερα κλειδιά κατά τη γαλλική πρακτική, προς διευκόλυνση της μελέτης όμως χρησιμοποίησα τα σύγχρονα κλειδιά. Παραθέτω και μια πιανιστική αναγωγή της ανοικτής παρτιτούρας μαζί με το ενάριθμο βάσιμο για κάποιον που θέλει να παίξει το μάθημα στο πιάνο. Προσέξτε ότι το ενάριθμο βάσιμο είναι γραμμένο σύμφωνα με το γαλλικό σύστημα.

Η ανοικτή παρτιτούρα:

Η πιανιστική αναγωγή με το ενάριθμο βάσιμο:

Παρατηρήσεις στην εναρμόνιση του Messiaen
1. Αν δεν σας «βγαίνουν» οι αρμονίες που υποδηλοί το ενάριθμο βάσιμο σκεφτείτε τους φθόγγους εναρμονίως! Ο Messiaen χρησιμοποιεί τα letter names των φθόγγων όπως παρουσιάζονται στον τρόπο που παρέθεσα ανωτέρω.
2. Στο μ.3 εμφανίζεται μια διπλή επέρειση και στις τρεις φωνές. Παρόμοια σημεία πρέπει να αναλυθούν με τον ίδιο τρόπο.
3. Το μ.45 είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αναλυθεί: Το Α# της άλτο είναι επέρειση και το C# προστιθέμενη 6η, το F της σοπράνο είναι η 9μ της συγχορδίας και το C# προστιθέμενη 6η .
4. Στο μ.71 το Α# της άλτο είναι επέρειση, οι φθόγγοι F και D της σοπράνο είναι διπλή επέρειση του E και το C# προστιθέμενη 6η .
5. Το μάθημα τελειώνει με την συγχορδία της τονικής με προστιθέμενη 6η .

Ακούστε τώρα το Μάθημα σε MIDI εκτέλεση. Χρησιμοποίησα κουαρτέτο με κλαρινέτο για να τονίσω και να διαφοροποιήσω τη μελωδία από την εναρμόνιση της.

♦

Βασικός στόχος των θεωρητικών μαθημάτων πρέπει να είναι η αφύπνιση και η καλλιέργεια των δημιουργικών ικανοτήτων του σπουδαστή με τη βοήθεια των Δασκάλων. Αφού έκανα μια δική μου εναρμόνιση στη δοθείσα μελωδία, η οποία δεν έχει τίποτε να προσθέσει στην εναρμόνιση του Messiaen, συνέθεσα ένα μικρό κομμάτι για πιάνο στο ύφος του μαθήματος που μελέτησα. Ο τίτλος MeMod σύμπτυξη του Messiaen Mode. Χρησιμοποιώ τον τρόπο (mode) του Messiaen αποκλειστικά στο δεξί χέρι. Το αριστερό χρησιμοποιεί φθόγγους από τον πρωτότυπο τρόπο αλλά και από την αναστροφή του, σε κατιούσα μορφή:

E – Eb – Db – C – Bb – A – G – F# - E

Οι φθόγγοι του πρότυπου τρόπου και της αναστροφής του απασχολούν διαφορετικά ρεζίστρα.

Να η παρτιτούρα της ασκήσεως μου:
Ακολουθεί μια MIDI εκδοχή του MeMod:

____________________________
Scores Download
Μπορείτε να κατεβάσετε το Μάθημα του Messiaen σε PDF (έκδοση 3euk1L4) από εδώ.
Τo MeMod (έκδοση 3euk1L4) από εδώ.

BEETHOVEN: Ένα μικρό Αριστούργημα

Σ’ αυτό το άρθρο μου θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας σ’ ένα εν πολλοίς άγνωστο διαμαντάκι του Beethoven, "διαμαντάκι" όπως θα έλεγε κι ο κ. Λεωτσάκος, τις έξι Ecossaises, WoO 83 του Beethoven, έργο του 1823. (WoO συντομογραφία του Werk ohne Opuszahl / έργο χωρίς αριθμό καταλόγου).

Ας ξεκινήσουμε με τον τίτλο. Η Ecossaise (Σκωτζέζικος), παραλλαγή του χορού contredance, είναι ένας γρήγορος χορός σε 2/4, δημοφιλής στα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αι. Χορευόταν σε μια διπλή γραμμή ζευγαριών, οι άντρες αντίκρυ στις γυναίκες. Η μόδα του συγκεκριμένου χορού ενέπνευσε τους Beethoven, Schubert και Chopin ανάμεσα σε άλλους να γράψουν ecossaises. Πιθανόν ο χορός, εκτός από την ονομασία του δεν έχει άλλη σχέση με τη Σκωτία.

Στην τονικότητα της Μιb μείζονος και χωρίς καμιά μετατροπία, κάθε μια από τις έξι Ecossaises αποτελείται από μια 16-μετρη περίοδο, αρθρωμένη από δυο 8-μετρες φράσεις. Η κάθε περίοδος είναι παράλληλη (εισαγωγική και απαντητική φράση είναι όμοιες), ανοικτή (τελειώνει στην V) και συμμετρική (8+8). Αξιοθαύμαστο είναι το πώς γράφεται μια, αν μη τι άλλο, τόσο "έξυπνη" μουσική με χρήση μόνο των βαθμίδων I –V. Μάθημα οικονομίας από τον μεγάλο αρχιτέκτονα.

Οι έξι Ecossaises διασυνδέονται με ένα επαναλαμβανόμενο 16-μετρο. Εδώ ο αρμονικός σκελετός είναι σχετικά πιο πλούσιος: I – V – IV – V – vi – V – I – V –I.

Την παρτιτούρα του έργου μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ. Την αντέγραψα λαμβάνοντας υπόψη διάφορες εκδόσεις: την Henle Verlag (Urtext), την Peters (κριτική έκδοση του Walter Newmann) και τρεις εκδόσεις από το διαδίκτυο. Γνωρίζω ότι υπάρχει και μια κριτική έκδοση του Bartok την οποία όμως δεν έχω στην κατοχή μου. Οι δακτυλισμοί είναι του Walter Newmann. Ο Beethoven δεν σημείωσε τίποτε άλλο εκτός από ένα αρχικό πιάνο (p).

•

Ακούστε τώρα το έργο σε μια εξαιρετική εκτέλεση του A. Brendel, σε ηχογράφηση της περιόδου 1961-1964.

Και μια πιο ελεύθερη εκδοχή από τον Reinecke:

Νέο Κρατημοκατάβασμα

Ένα νέο μουσικό ιστολόγιο γεννήθηκε.
Επισκεφθείτε το Νέο Κρατημοκατάβασμα του Γιώργου Χατζημιχελάκη, απόγονο του Κρατημοκαταβάσματος του Γεράσιμου Μπερεκέτη. Ο Μπερεκέτης συνεχίζει να αρθρογραφεί στα Ηνωμένα Βουστάσια.

mission impossible: 2009

Είθε η επικίνδυνη αποστολή του 2009 να έχει αίσιο τέλος όπως αυτές των ηρώων της ομώνυμης σειράς...

*
και η παρτιτούρα της μεταγραφής:

---

Scores Download
Μπορείτε να κατεβάσετε τη μεταγραφή μου σε PDF (έκδοση 3euk1L4) από εδώ.

Θέμα και Απάντηση

Ξεκίνησα να γράφω μια απάντηση σε έναν ενδιαφέροντα νέο σε ηλικία σχολιαστή της προηγούμενής μου καταχώρησης, αλλά λόγω της έκτασης που πήρε τελικά αποφάσισα να την αναρτήσω στην επιφάνεια ( θα ήταν χρήσιμο να διαβάζατε τα σχόλια του Αλέξανδρου για να καταλάβετε σε τι απαντώ):

Ειλικρινά χαίρομαι για το ενδιαφέρον και τους προβληματισμούς σου πάνω στη μουσική. Στην ηλικία σου ήμουν κι εγώ το ίδιο «αιρετικός» και αμφισβητούσα κάθε δεδομένη «γνώση» ψάχνοντας με τις μικρές μου δυνάμεις για το πρότυπο και πρωτότυπο ακολουθώντας το παράδειγμα του «άγιου» μου Ξενάκη. Με τα χρόνια κατέληξα σε κάποια συμπεράσματα, κι αυτά υπό συνεχή αμφισβήτηση και έλεγχο και ανεπηρέαστα από κοινωνική και επαγγελματική θέση και βολή, που ούτως ή άλλως δεν κατέχω. Θα είχα λοιπόν να απαντήσω τα εξής σε όσα μου γράφεις κι αφού τα εξετάσεις και τα διασταυρώσεις ιστορικά, να επανεξετάσεις τις θέσεις σου:

1. Χοντρικά από το 1600-1900 υπάρχει μια κοινή μουσική θεωρία με την οποία γράφεται η μουσική. Είναι η γνωστή common practice period, την θεωρία της οποίας λίγο-πολύ μαθαίνουμε στα ωδεία. Από τον Debussy και μετά τα πράγματα αλλάζουν. Θα μπορούσαμε να πούμε, χωρίς βλάβη της γενικότητας: ο κάθε συνθέτης και η θεωρία του. Τα όρια επίσης μεταξύ Μουσικής Θεωρίας και Μουσικού Έργου στον 20αι. είναι δυσδιάκριτα. Πολλά έργα παρήχθησαν από μια προϋπάρχουσα (μουσική [Δωδεκάφθογγο] ή εξωμουσική [Θεωρία Συνόλων]) ή κατασκευασμένη θεωρία από τον συνθέτη (έργα Ολικού Σειραϊσμού, Στοχαστική Μουσική, έργα με δανεισμένη τη θεωρία τους από άλλη Επιστήμη ή Τέχνη κλπ). Δεν είναι της στιγμής να κρίνουμε αυτά τα έργα, θέλω όμως να πω τούτο: Τα έργα αυτά είναι η θεωρία τους. Ο ακροατής βέβαια δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει Cantor ή Zermelo για να ακούσει το ΕΡΜΑ του Ξενάκη, υπάρχει όμως, build in, άρρηκτη σχέση μεταξύ Θεωρίας και Μουσικού Έργου. Από το '70 και μετά τα πράγματα (ξανα-) αλλάζουν, πρόχειρα θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάθε πρακτική είναι δυνατή, ως εκ τούτου η δεύτερη παράγραφος του σχολίου σου είναι και σωστή και λάθος, ή κατά την fuzzy logic, έχει ένα ποσοστό αληθείας και ένα ποσοστό ψεύδους!

2. Έλεος και από τη δική μου πλευρά! Ο Bach δεν χρειαζόταν να παίξει τα έργα του για να τα ακούσει. Τα άκουγε στο τέλειο ηχείο της Νόησης του. Θα σου πω ένα ανέκδοτο: όταν άκουγε με το γιό του C.P σε μια συναυλία κάποιον να παίζει το θέμα μιας φούγκας, πριν τελειώσει η Έκθεση της, έσκυβε στο αυτί του C.P και του έλεγε ποιος είναι ο βέλτιστος τρόπος επεξεργασίας του θέματος! Θεωρώ ιεροσυλία να αποκαλείς το WTC, Συγκερασμένη Ανοησία, μήπως έλλειψη σοβαρής εκπαίδευσης; μήπως το νεαρόν της ηλικίας σου; Τέλος πάντων είπαμε, ζούμε στο Μεταμοντέρνο και δεν υπάρχουν κοινά αποδεκτά μέτρα για να μετρήσουμε…

3. Στην ηλικία σου, με πολύ όρεξη για τη μουσική και τη σύνθεση αλλά χωρίς δάσκαλο, ρώτησα τον Χατζηνίκο: «Θέλω να μάθω για τη σύγχρονη μουσική, τι πρέπει να μελετήσω;», μου απάντησε: «μα φυσικά Bach, Haydn, Mozart και Beethoven!».

4. Ο νεαρός Stockhausen διακήρυσσε: «Η Παράδοση ήμαστε εμείς». Αργότερα φιλοδόξησε να γίνει μέρος της λαμπρής παράδοσης των προγόνων του.

5. Ο Mario Davidovsky έλεγε: «αν ένας συνθέτης δεν ξέρει φούγκα φαίνεται στο έργο του». Δεν προσδιόρισε βέβαια αν αυτό που «φαίνεται» είναι καλό ή κακό. Κατά τη γνώμη τα γεγονότα είναι ισοπίθανα ( ή ισοαπίθανα κατά τον Lem).

6. Πρακτική συμβουλή Ι: Αν θέλεις να γράψεις μουσική, πρέπει να μελετήσεις ένα όργανο, κατά προτίμηση πιάνο, μέχρι τουλάχιστον το επίπεδο της Μέσης Σχολής. Αν δεν το κάνεις, στα κομμάτια σου θα φαίνεται το copy – paste που έκανες στο Finale!

7. Πρακτική συμβουλή ΙΙ: Ο νέος συνθέτης αφού κάνει την αυτοκριτική του και διαπιστώσει ότι δεν είναι Ξενάκης ή Cage, θα πρέπει να μελετήσει όσο του επιτρέπουν οι διανοητικές και φυσικές δυνάμεις του: Μουσική Θεωρία, Αρμονία, Αντίστιξη, Φυγή, Μουσική του 20ου αι., Εξωευρωπαϊκή Μουσική, Ιστορία Μουσικής, Ιστορία της Τέχνης, πιάνο, υπολογιστές και Μαθηματικά. Δεν είναι καθόλου άχρηστο επίσης για έναν συνθέτη να ξέρει πότε και πως κλαδεύουμε μια τριανταφυλλιά, ή πως αλλάζουμε μια καμένη φλάντζα!

8. Ο Θεωρητικός της μουσικής δεν οφείλει να είναι συνθέτης: ο Riemann, o Tovey, ο Schenker, o Sachter, ο Jonas και πολλοί άλλοι, ή ήταν μέτριοι συνθέτες, ή δεν ήταν καθόλου.

9. Η σύνθεση είναι μια πρακτική τέχνη (ίδιος γονότυπος με την ξυλουργική, διαφορετικός όμως φαινότυπος). Γυμνάζουμε ισόποσα μυαλό και χέρι.

10. Μην υποτιμάς ποτέ έναν υδραυλικό! Κι ο Αρχιμήδης υπό μια έννοια υδραυλικός ήταν…

Θεωρία, Μουσική και Αλήθεια

Στη μέθοδο του Mark Levine, The Jazz Piano διαβάζω το εξής:

«Υπάρχει σοβαρός λόγος που η μουσική θεωρία δεν καλείται μουσική αλήθεια. Η μόνη αλήθεια στη μουσική είναι η ίδια η μουσική. Η θεωρία είναι ένας διανοητικός χορός γύρω από τη μουσική, προσπαθεί να εξηγήσει τη δυναμική της. Η θεωρία διαφέρει από εποχή σε εποχή και από μουσικό σε μουσικό».

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί εδώ – και γενικότερα έτσι χρησιμοποιείται στην αγγλική βιβλιογραφία - τον όρο θεωρία με την ευρύτερη του έννοια (αρμονία, αντίστιξη, συνθετικό ύφος).

Θα μπορούσαμε ίσως να αναδιατυπώσουμε την άποψη του συγγραφέα ως εξής:
«Η Αλήθεια της Μουσικής δεν εξαντλείται στην Τεχνική της»
ή ακόμη:
«Η Ανάλυση δεν αποκαλύπτει την Αλήθεια της Μουσικής»
και κάπως θεολογικά και χωρίς να αστειεύομαι:
«Θεός και Μουσική είναι εξ αποκαλύψεως αλήθειες» - Θρησκεία και Μουσική Θεωρία είναι τεχνικές.

Λεβιάθαν

“the life of man, solitary, poor, nasty, brutish, and short”

Thomas Hobbs
*

Σήμερα στην ΕΤ3 ο Κλεάνθης Γρίβας ανέδειξε επιτυχώς κατά τη γνώμη μου μια βασική συνιστώσα του προβλήματος: γενέθλιος πράξη, είπε, του νεοελληνικού κράτους είναι μια ενέργεια του παρακράτους, η δολοφονία του Καποδίστρια. Δεν δημιουργήσαμε ποτέ κράτος, παραμείναμε στο παρακράτος των κοτσαμπάσιδων (ψέμα, ρουσφέτι, ρουφιανά, βία, κλεψιά κλπ). Θα προσέθετα επίσης, ότι σαν Έλληνες δεν περάσαμε την περίοδο της Αναγέννησης, σημαντική για τους Δυτικούς, όπου επανεκτιμήθη η Αρχαιότητα, ανοίχθηκαν νέοι δρόμοι στην Επιστήμη και την Τέχνη και με την πολιτική σκέψη των Hobbes, Locke και Rousseau ετέθησαν οι βάσεις των σύγχρονων ευρωπαϊκών κρατών (εξ ου και η στείρα αρχαιολαγνεία μερίδας κυρίως (άκρο-) δεξιών νεοελλήνων, ή η απαξίωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς από μερίδα κυρίως της αριστεράς. Στον τάφο του δικού μας αναγεννησιακού Θ. Καΐρη ρίξαμε ασβέστη! ).

*

Το εγωιστικό γονίδιο, αρχέγονο κληροδότημα για την επιβίωση, εξαίρετης ποιότητας στους Έλληνες, κατέλαβε όλο μας το Είναι. Σκοτείνιασε η σκέψη μας και ξεθώριασε η αγάπη μας.

*

Το κοινωνικό συμβόλαιο που υπογράφουμε σε κάθε εκλογές είναι λευκό, γιατί δεν ξέρουμε εμείς οι ίδιοι να το συμπληρώσουμε. Το βιβλικό τέρας Λεβιάθαν δημιουργήθηκε την πέμπτη μέρα της Δημιουργίας, το πολιτικό τέρας αναδημιουργείται κάθε Δευτέρα μετά τις εκλογές, έτοιμο να κατασπαράξει τον κυρίαρχο λαό.

*

Στον ανίκανο πολιτικό, στο βίαιο αστυνομικό, στον σατανικό ιερέα βλέπω κομμάτια του κακού εαυτού μου. Αν αλλάξω εγώ θ’ αλλάξουν κι αυτοί.

*
Απεύχομαι:
Bellum omnium contra omnes

Τα Θέματα του Υποκόμη

-->Ο υποκόμης Paul – Marie – Théodore – Vincent d’ Indy γόνος αριστοκρατικής, φιλοβασιλικής και καθολικής οικογένειας, γεννήθηκε στο Παρίσι στις 27 Μαρτίου 1851 και πέθανε στις 2 Δεκεμβρίου 1931 στην ίδια πόλη. Ξεκίνησε τις μουσικές σπουδές του στο Ωδείο του Παρισιού με τον Marmontel, τον Diémer και τον Lavignac, σύντομα όμως βρήκε στον Pater Seraphicus, César Franck, τον τέλειο δάσκαλο και πνευματικό καθοδηγητή. Το 1894, όταν ο συντηρητικός και «πολυ-λυμένος» Dubois αναλάμβανε το Ωδείο του Παρισιού, ο d’ Indy μαζί με τους Bordes και Guilmant ιδρύει την Schola Cantorum, ένα ιδιωτικό μουσικό ινστιτούτο που ως σκοπό του έθετε πρωτίστως να βρει και να καλλιεργήσει το γαλλικό μουσικό πνεύμα, αλλά και να στρέψει το ενδιαφέρον στους γερμανούς δασκάλους και ιδίως στον αγαπημένο των Franck – d’ Indy, Wagner. Το παράξενο είναι ότι το συντηρητικό Ωδείο έβγαλε σπουδαίους συνθέτες, η Schola δεν τα κατάφερε τόσο καλά…

Παραθέτω μια σειρά ενδιαφερόντων θεμάτων της Schola του ίδιου του d’ Indy που βρήκα στο Keyboard Training in Harmony του Arthur E. Heacox. Τα θέματα είναι για προχωρημένους σπουδαστές της Αρμονίας, χρειάζονται επίσης και κάποιες γνώσεις αντίστιξης. O λύτης θα πρέπει να «ανακαλύψει» πως μπορεί να συνδυαστούν αντιστικτικά οι φράσεις Α και Β ή / και C, όπως θα φανεί στη λύση του πρώτου θέματος. Ο συνδυασμός των φράσεων γίνεται συνήθως με μεταφορά της μιας εξ αυτών στο κατάλληλο τονικό ύψος.


Να η λύση του ίδιου του d’ Indy στο πρώτο θέμα σε facsimile (προσέξτε τα 4 κλειδιά στα οποία έλυναν τα θέματα αρμονίας στο Ωδείο και στη Schola) καθώς επίσης και σε παρτιτούρα Sibelius:

Μια MIDI μακέτα του θέματος: