Αρμονικά Πρότυπα: Πτωτικό 6/4

Τον συνοπτικό οδηγό αναφοράς για το πτωτικό 6/4 μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Το ίδιο αρχείο, αλλά με αρμονική ανάλυση των παραδειγμάτων με σύμβολα της Λειτουργικής Αρμονίας, εδώ.

Καλοκαίρι 25.2: Vincent d’ Indy, 100 Θέματα Αρμονίας

 

Μπορείτε να κατεβάσετε το αρχείο PDF από εδώ.

Αυτό το έργο απευθύνεται σε όσους επιθυμούν να εξετάσουν εκείνο που έχει καθιερωθεί να ονομάζεται ως “αρμονική επιστήμη”, αλλά με το πραγματικό της νόημα, δηλαδή ως μία υπέρθεση μελωδικών γραμμών, κάθε μια από τις οποίες διαθέτει τη δική της ζωή, και όχι ως μία διαδοχή συγχορδιών ή ως μία μάταιη συσσώρευση ηχητικών συνδυασμών, σύμφωνα με τις υπερβολικά διαδεδομένες σχολικές / ωδειακές προκαταλήψεις.

Η μελέτη της Αρμονίας, όταν προσεγγίζεται με βάση τη μελωδία, κατά τον τρόπο όλων των Δασκάλων του παρελθόντος – από τον Palestrina, τον Victoria, τον Lassus και τον J. S. Bach έως τον Beethoven, τον Schumann, τον R. Wagner και τον César Franck – αποδεικνύεται εξαιρετικά γόνιμη, διότι αποτελεί αποτελεσματική προπαρασκευή της τέχνης της Αντίστιξης και, ακόμη περισσότερο, της ανώτερης τέχνης τής Σύνθεσης.

Η μελέτη της Αρμονίας, όταν θεωρείται απλώς ως τέχνη του συνδυασμού συγχορδιών ή ποικίλων ηχητικών συνδυασμών, αποδεικνύεται άγονη και δεν αποφέρει παρά μόνο προσωρινά αποτελέσματα, καθώς παραμένει διαρκώς υπό την επιρροή και την εξάρτηση της μόδας.

Η Αρμονία, όταν περιορίζεται στον απλό συνδυασμό συγχορδιών, σύντομα γίνεται παρωχημένη και μάλιστα ταχύτερα απ’ όσο θα μπορούσε να φανταστεί κανείς.

Η Αρμονία, όταν θεμελιώνεται στο συνδυασμό μελωδιών, είναι αιώνια.

Ο σκοπός αυτού του βιβλίου είναι, συνεπώς, να προσφέρει στους μαθητές μια οργανωμένη σειρά μουσικών θεμάτων για την καρποφόρα καλλιέργεια του προσωπικού τους μελωδικού αισθήματος.

Vincent d'Indy,

Directeur de la Schola Cantorum

*

Τα εκατό θέματα Αρμονίας του d’Indy αποτελούν μια συλλογή μουσικών ασκήσεων, ταυτόχρονα απαιτητικών και διδακτικών. Απευθύνονται στον προχωρημένο σπουδαστή Αρμονίας, στον σπουδαστή Σύνθεσης ή ακόμη και στον νέο συνθέτη. Οι δάσκαλοι Αρμονίας θα βρουν επίσης πλούσιο υλικό, το οποίο μπορούν να αξιοποιήσουν ανάλογα με το επίπεδο των μαθητών τους.

Όπως σημειώνει ο ίδιος ο συνθέτης, η προσέγγισή του είναι «αρμονικο-αντιστικτική»: η Αρμονία νοείται ως υπέρθεση μελωδικών γραμμών που εδράζονται σε έναν αρμονικό σκελετό. Στις Εισαγωγικές Παρατηρήσεις του φαίνεται να υιοθετεί τη θεώρηση της ελάσσονας συγχορδίας ως αντιστροφής της μείζονος, δηλαδή ως συγκρότηση με τα ίδια διαστήματα (μεγάλη και μικρή τρίτη), αλλά σε κατιούσα διάταξη∙ μια θεωρία που ανάγεται στον Γερμανό θεωρητικό Hugo Riemann.

Συνιστώ ο σπουδαστής, στην αρχή, να επιχειρεί την επίλυση των θεμάτων μόνος του∙ έπειτα να συγκρίνει τη λύση του με εκείνη του d’Indy∙ και, τέλος, εάν αντιμετωπίσει ανυπέρβλητες δυσκολίες ή δεν εντοπίσει μια υπαινισσόμενη μίμηση, να μελετήσει προσεκτικά τη δοσμένη λύση. Ακόμη και αυτό από μόνο του είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο και θα τον εξοικειώσει με τη μεθοδολογία επίλυσης των επόμενων ασκήσεων. Σε κάθε περίπτωση, η αρμονική, αντιστικτική και μορφολογική ανάλυση των θεμάτων είναι απαραίτητη.

Στην πρωτότυπη έκδοση τα θέματα δίνονται λυμένα στα παραδοσιακά τέσσερα κλειδιά (σοπράνο, άλτο, τενόρο και μπάσο). Εφόσον όμως η πρακτική αυτή έχει πλέον εκλείψει, μετέφερα τις λύσεις στα κλειδιά σολ και φα, διατηρώντας ωστόσο την ανοικτή παρτιτούρα – κάτι με το οποίο ο σπουδαστής πρέπει να εξοικειωθεί, αν θέλει αργότερα να διαβάζει με άνεση μια ορχηστρική παρτιτούρα.

Να επισημάνω τέλος ότι το παίξιμο των λύσεων στο πιάνο είναι απολύτως αναγκαίο. Εξάλλου, θα ήταν εκτός του πνεύματος του d’Indy να αντιμετωπιστούν αυτές οι εργασίες ως απλές ασκήσεις επί χάρτου.

Δημήτρης Συκιάς

Σεπτέμβριος 2025

*

Vincent d’ Indy 

(Παρίσι, 27 Μαρτίου 1851 – Παρίσι, 2 Δεκεμβρίου 1931). Γάλλος συνθέτης, δάσκαλος, μαέστρος και εκδότης παλαιάς μουσικής. Η γνωστή ευλάβειά του προς τον Μπετόβεν και τον Φρανκ δυστυχώς συχνά σκίασε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των δικών του συνθέσεων, ιδίως των εκλεκτών συμφωνικών έργων του που περιγράφουν τη νότια Γαλλία. Ως δάσκαλος άσκησε τεράστια και πολυδιάστατη επιρροή, της οποίας η συμβολή στη γαλλική μουσική υπερέβη κατά πολύ τις κατηγορίες περί δογματισμού και πολιτικής μισαλλοδοξίας.

Μαθήτευσε κοντά στον C. Franck, ο οποίος τόνιζε τη θεμελιώδη σημασία της τονικής αρχιτεκτονικής και της καθαρής ανάπτυξης των θεμάτων, όπως αυτά αναδεικνύονται στα έργα του Bach και του Beethoven. Στη Βαϊμάρη, ο Liszt τον εισήγαγε στη μελέτη της μουσικής παράδοσης. Ο d’Indy διέκρινε έτσι τη δυνατότητα να εμπλουτιστούν οι διαχρονικές μέθοδοι του Φρανκ με ευρύτερες ιστορικές προοπτικές, και η σύνθεση αυτή δοκιμάστηκε για πρώτη φορά με επιτυχία τη δεκαετία του 1880, με τον πρώτο του μαθητή, τον Albéric Magnard, ο οποίος εργάστηκε επίπονα στις δύο πρώτες του συμφωνίες και στην όπερα Yolande υπό την καθοδήγηση του d’Indy.

Το 1892 ο d’Indy συμμετείχε σε κρατική επιτροπή για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στο πρόγραμμα σπουδών του Κονσερβατουαρίου των Παρισίων. Υπέβαλε μια ξεχωριστή έκθεση, όπου πρότεινε ένα μάλλον ιδεαλιστικό διπλό σύστημα διδασκαλίας οργάνων, με την καθαρά τεχνική εκπαίδευση να προηγείται και να ακολουθεί μια σε βάθος μελέτη αισθητικών και ερμηνευτικών ζητημάτων. Η πρότασή του δεν προκρίθηκε. Απογοητευμένος, αρνήθηκε την έδρα που του πρόσφεραν στο Κονσερβατόριο και αξιοποίησε την ευκαιρία να αναπτύξει το δικό του σχέδιο διδασκαλίας της σύνθεσης στη Schola Cantorum, προσελκύοντας ολοένα και περισσότερους σπουδαστές από τον λατινόφωνο κόσμο: Γαλλία, Ισπανία, Ρουμανία και Νότια Αμερική. Τα μαθήματα αυτά αποδείχθηκαν ανεκτίμητα τόσο για κάποιους όχι τόσο ταλαντούχους όπως Roussel, όσο και για ιδιαίτερες περιπτώσεις, όπως ο Satie. Αντίθετα, ο αναρχικός Varèse αντέδρασε βίαια στην πατερναλιστική στάση του δασκάλου του. Ωστόσο, ο d’Indy εφάρμοζε το φαινομενικά δογματικό του σύστημα με αξιοσημείωτη ευελιξία, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και δυσκολίες κάθε σπουδαστή, και ενθαρρύνοντας τη δραστήρια συμμετοχή στην τάξη. Ως διευθυντής, μάλιστα, συνέλαβε τη Schola ουσιαστικά ως μια κοινότητα αφιερωμένη στην καλλιέργεια μιας σύγχρονης κοινωνικής τέχνης, σύμφωνα με τη φωτισμένη ρωμαιοκαθολική του φιλοσοφία. Νεωτεριστικές, αντιγραφειοκρατικές αρχές υπήρξαν η κατάργηση των βραβείων, η ευρεία κοινωνική διαστρωμάτωση των σπουδαστών – με την υποχρεωτική συμμετοχή όλων στη χορωδία – και η πλήρης συμμετοχή των γυναικών σε όλα τα μαθήματα.

Τα μαθήματα σύνθεσης του d’Indy εκδόθηκαν αργότερα από τους βοηθούς του Auguste Sérieyx και Guy de Lioncourt με τον τίτλο Cours de composition musicale, έργο που άσκησε σημαντική επιρροή και πέρα από την Schola. Μελετήθηκε, για παράδειγμα, από τον Messiaen στο Κονσερβατόριο και από τον Villa-Lobos στη Βραζιλία. Στον πυρήνα του, και ειδικότερα στο δεύτερο μέρος, περιλαμβάνονται εκτενείς ενότητες αφιερωμένες στις δομές της σονάτας και της συμφωνίας, αντλημένες κυρίως από τις πρακτικές των ηρωικών προτύπων του d’Indy, του Bee-thoven και του Franck. Οι δομές αυτές θεωρήθηκαν ότι ενσαρκώνουν αιώνιες ανθρωπιστικές και ηθικές αξίες, αποτελώντας προπύργιο απέναντι στη ρευστότητα των μορφών και στον αρμονικό αισθησιασμό του Pelléas et Mélisande του Debussy, καθώς και απέναντι στην εξπρεσιονιστική αναρχία του Strauss στις όπερες Salome και Elektra. Ιδιαίτερα, η ενοποιητική τεχνική των κυκλικών θεμάτων προσέλαβε θεολογικό συμβολισμό, καθώς ερμηνεύθηκε ως αναπαράσταση της Αγίας Τριάδος και της ιδέας της τελειότητας. Παρά το καθολικό του ήθος, ωστόσο, η συνολική και ενιαία παρουσίαση της μουσικής ιστορίας, θεωρίας και ανάλυσης στο έργο αυτό όφειλε πολλά στον σύγχρονο επιστημονικό θετικισμό.

Αναπόφευκτα, στο πλαίσιο της εκκοσμικευμένης και ολοένα πιο πολιτικοποιημένης Τρίτης Γαλλικής Δημοκρατίας, η Schola προσέλκυσε πολλές αντιπαραθέσεις και εχθρότητες· παρά τις αξιοθαύμαστα προοδευτικές της προθέσεις, θεωρήθηκε όλο και περισσότερο ως αντιδραστικό και αντισημιτικό ίδρυμα. Επιπλέον, η δογματική έμφαση του d’Indy στη διδασκαλία της αντίστιξης (και η άρνησή του να αναγνωρίσει την Αρμονία ως ξεχωριστό αντικείμενο μελέτης) χρησιμοποιήθηκε ανεύθυνα από τον νεαρό κριτικό Émile Vuillermoz, ο οποίος το 1905 του εξαπέλυσε έναν ανόητο δημοσιογραφικό «πόλεμο». Σύμφωνα με την ιδεολογικά διαστρεβλωμένη του παρουσίαση, το «κάθετο» στρατόπεδο του Debussy, του Ravel και της σχολής των Ιμπρεσιονιστών αντιπροσώπευε το μέλλον με τη λατρεία τους στις πειραματικές αρμονίες και τα ορχηστρικά εφέ, ενώ οι «οριζοντιογράφοι» της Schola παρέμεναν φυλακισμένοι στις παρωχημένες τυπικές και αντιστικτικές διαδικασίες. Τελικά, όμως, επικράτησε η σοφία στις μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε ο Fauré το 1905 στο Κονσερβατόριο, το οποίο, έστω και καθυστερημένα, υιοθέτησε τις ιδέες του d’Indy για ιστορικά θεμελιωμένα μαθήματα σύνθεσης και ενίσχυσε τις σπουδές της αντίστιξης.

Στο έργο της για την αναβίωση λησμονημένων αριστουργημάτων του Μεσαίωνα, της Αναγέννησης και της Μπαρόκ εποχής, η Schola Cantorum κέρδισε δικαίως ευρεία αναγνώριση. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτες υπήρξαν οι συναυλιακές εκτελέσεις του d’Indy, με μουσικούς φοιτητές, των έργων του Monteverdi Orfeo και L’incoronazione di Poppea, σε δικές του εκδόσεις από χειρόγραφα που είχαν ανακαλυφθεί σε ιταλικές βιβλιοθήκες από τον Romain Rolland. Ο d’Indy συνέβαλε επίσης στην έκδοση των έργων του Rameau από τον εκδοτικό οίκο Durand, με τις όπερες Hippolyte et Aricie και Dardanus· τα έργα αυτά, μαζί με το Castor et Pollux, παρουσιάστηκαν επίσης στις συναυλίες της Schola και εκτιμήθηκαν από τον ίδιο τον Debussy.

(Μεταφράζω εδώ τμήμα του άρθρου του Grove που αφορά στον d’Indy ως δάσκαλο.)

BEETHOVEN: Two Preludes, op.39 (1789)

 Δύο πρελούδια του έφηβου Μπετόβεν, γραμμένα πιθανόν κατά τη διάρκεια της μαθητείας του κοντά στον Neefe. Εκδόθηκαν το 1803 από τον Hoffmeister στην Λειψία. Το χειρόγραφο έχει χαθεί, υπάρχει όμως ένα αντίγραφό του στο Βερολίνο (Artaria 128). Κάθε πρελούδιο διατρέχει και τις 12 μείζονες τονικότητες μέσα σε σχετικά λίγα μέτρα. Χωρίς να χάνουν την καλλιτεχνική τους αξία, τα δύο αυτά πρελούδια προσφέρονται για τη μελέτη των μετατροπιών.

Μην παρτιτούρα σε PDF μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Σημειώσεις Αρμονίας: Σχέσεις Τρίτης

 Το αρχείο μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Θέματα Εξετάσεων Κατατακτήριων Β΄Έτους Ειδικού Αρμονίας

Το αρχείο σε μορφή PDF μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Μια συλλογή θεμάτων για τις κατατακτήριες εξετάσεις του Ειδικού Αρμονίας διαφόρων συνθετών.

Μερικά από αυτά έχουν δοθεί κατά καιρούς σε διάφορα ωδεία.

Να λυθούν αποκλειστικά με χρήση των τριφώνων κυρίων και δευτερευουσών συγχορδιών, της δεσπόζουσας με 7, χωρίς αρμονικές αλυσίδες και ξένους φθόγγους (Ύλη Α'Υποχρεωτικού Αρμονίας).

Οι προχωρημένοι σπουδαστές του Ειδικού Αρμονίας μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν για εξάσκηση στην απευθείας εναρμόνιση στο πιάνο (Keyboard Harmony).

 

Κατασκευή Συγχορδιών 6ης Αυξημένης

Ένας μνημονικός κανόνας για την κατασκευή συγχορδιών 6ης αυξημένης.

Το αρχείο σε μορφή PDF κατεβάζετε από εδώ.

Μεθοδική Αντιμετώπιση των Αρμονικών Αλυσίδων

Οι σημειώσεις αυτές, για τις αρμονικές αλυσίδες, είναι μια επανέκδοση του 2020 (v.2) αυτών του 2003 (v.1). Τις ξανακοίταξα, τις βελτίωσα, πρόσθεσα αρκετά θέματα και διόρθωσα όσα λάθη υπήρχαν. Θα υπάρχει περιθώριο βελτίωσης, ακόμη και στη ν-οστή έκδοση. Προσπάθησα να προσομοιώσω στη γραφή το “πνεύμα” των εξωσχολικών εγχειριδίων Γεωμετρίας της δεκαετίας του ’70, εξού κι ο τίτλος “Μεθοδική Αντιμετώπιση …”

Το αρχείο PDF μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ

Σημειώσεις Δεσπόζουσας μετ' Ενάτης

Σε αυτές τις σημειώσεις, εκτός από την τυπική θεωρία, δίνω και ένα κατάλογο μελωδικών σχημάτων που μπορούν να εναρμονισθούν με V9, καθώς παραδείγματα έργων που κάνουν χρήση της V9
Τις σημειώσεις μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Τα Θέματα του Υποκόμη

-->Ο υποκόμης Paul – Marie – Théodore – Vincent d’ Indy γόνος αριστοκρατικής, φιλοβασιλικής και καθολικής οικογένειας, γεννήθηκε στο Παρίσι στις 27 Μαρτίου 1851 και πέθανε στις 2 Δεκεμβρίου 1931 στην ίδια πόλη. Ξεκίνησε τις μουσικές σπουδές του στο Ωδείο του Παρισιού με τον Marmontel, τον Diémer και τον Lavignac, σύντομα όμως βρήκε στον Pater Seraphicus, César Franck, τον τέλειο δάσκαλο και πνευματικό καθοδηγητή. Το 1894, όταν ο συντηρητικός και «πολυ-λυμένος» Dubois αναλάμβανε το Ωδείο του Παρισιού, ο d’ Indy μαζί με τους Bordes και Guilmant ιδρύει την Schola Cantorum, ένα ιδιωτικό μουσικό ινστιτούτο που ως σκοπό του έθετε πρωτίστως να βρει και να καλλιεργήσει το γαλλικό μουσικό πνεύμα, αλλά και να στρέψει το ενδιαφέρον στους γερμανούς δασκάλους και ιδίως στον αγαπημένο των Franck – d’ Indy, Wagner. Το παράξενο είναι ότι το συντηρητικό Ωδείο έβγαλε σπουδαίους συνθέτες, η Schola δεν τα κατάφερε τόσο καλά…

Παραθέτω μια σειρά ενδιαφερόντων θεμάτων της Schola του ίδιου του d’ Indy που βρήκα στο Keyboard Training in Harmony του Arthur E. Heacox. Τα θέματα είναι για προχωρημένους σπουδαστές της Αρμονίας, χρειάζονται επίσης και κάποιες γνώσεις αντίστιξης. O λύτης θα πρέπει να «ανακαλύψει» πως μπορεί να συνδυαστούν αντιστικτικά οι φράσεις Α και Β ή / και C, όπως θα φανεί στη λύση του πρώτου θέματος. Ο συνδυασμός των φράσεων γίνεται συνήθως με μεταφορά της μιας εξ αυτών στο κατάλληλο τονικό ύψος.


Να η λύση του ίδιου του d’ Indy στο πρώτο θέμα σε facsimile (προσέξτε τα 4 κλειδιά στα οποία έλυναν τα θέματα αρμονίας στο Ωδείο και στη Schola) καθώς επίσης και σε παρτιτούρα Sibelius:

Μια MIDI μακέτα του θέματος: