Σ'αυτές τις Σημειώσεις, παράλληλα με μια αρκετά εκτεταμένη σύνοψη της βασικής θεωρίας, συγκέντρωσα υποδείγματα Τροπικής Αντίστιξης των Ειδών συγγραφέων παλιών και νεότερων εγχειριδίων - από τον Tigrini μέχρι τον Owen και τον Swindale - καθώς και αρκετά ενδεικτικά αποσπάσματα από αναγγενησιακά ασματικά πολυφωνικά έργα συνθετών της εποχής. Τα υποδείγματα είναι σχολιασμένα και επισημαίνονται οι τυχόν διαφορές τους από τους «ωδειακούς» κανόνες, που συνήθως – τουλάχιστον στη δική μου διδασκαλία – είναι αυτοί του Jeppesen. Δίνεται επίσης ένας ικανός αριθμός cantus firmi για εξάσκηση καθώς και αποσπάσματα ή και ολόκληρα έργα της εποχής για ανάλυση. Οι σημειώσεις ολοκληρώνονται με το αναγεννησιακό μοτέτο, που αποτελεί και αντικείμενο εξέτασης στο Πτυχίο της Αντίστιξης.
Καλύπτεται μέχρι και η 4-φωνη αντίστιξη, καθώς και το 4-φωνο μοτέτο των εξετάσεων. Για αντίστιξη με περισσότερες φωνές, μέχρι και τη διπλή χορωδία – που είναι επίσης ένα αντικείμενο εξέτασης για το Πτυχίο Αντίστιξης, ο σπουδαστής θα πρέπει να μελετήσει αντίστοιχα έργα συνθετών της εποχής.
Τεχνικά
Οι σημειώσεις από χειρόγραφες, λίγο μετά το bing bang, πέρασαν από το Finale, το Sibelius, το Dorico, το Word, το LibreOffice και κατέληξαν στο Lillypond, στο οποίο εξ ολοκλήρου ξαναγράφτηκαν. Χωρίς την τεχνική βοήθεια της Lillypond Mailing List και του ChatGPT κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατον. Τα όποια λάθη και παραλείψεις, θα τα διορθώσω μόλις ξαναβρώ χρόνο.
Αναρτώ αυτήν την ανάλυση του “Dies Sanctificatus” του Palestrina περισσότερο για το γραφιστικό της μέρος. Έγινε με το Lilypond και μ’ αυτό το ελεύθερο λογισμικό, μιας και γράφεις (κοπιαστικά) με κώδικα, μπορείς να κάνεις πράγματα που είναι αδύνατον να γίνουν με τα big3 (Finale, Sibelius, Dorico).
Το μοτέτο “Quam pulchra es et quam decora” του Palestrina προέρχεται από τον κύκλο 29 πεντάφωνων (Cantus, Altus, Quintus, Tenor, Bassus) μοτέτων του Δασκάλου με κείμενο από το “Άσμα Ασμάτων” του Σολομώντα και γενικό τίτλο: “Motettorum Liber Quartus Quinque Vocibus Canticis Canticorum”, έργο του 1584.
Το «Άσμα Ασμάτων» αποτελεί ένα λυρικό δραματικό ποίημα, ύμνο στην Αγάπη, ένα γαμήλιο τραγούδι. Τα πρόσωπα του ποιήματος είναι η Νύφη Σουλαμίτις και ο Άντρας (βασιλιάς Σολομών). Το ποίημα αποδίδεται, όχι χωρίς αμφιβολίες, στον Σολομώντα (Ι:1 Ἄσμα ἀσμάτων, ὅ ἐστι τῷ Σαλωμών.) Ο πρωτότυπος τίτλος του είναι “Σιρχασσιρείμ” και αποδόθηκε από τους Εβδομήκοντα ως “Άσμα Ασμάτων”.
Το «Άσμα Ασμάτων» αποτελεί ένα λυρικό δραματικό ποίημα, ύμνο στην Αγάπη, ένα γαμήλιο τραγούδι. Τα πρόσωπα του ποιήματος είναι η Νύφη Σουλαμίτις και ο Άντρας (βασιλιάς Σολομών). Το ποίημα αποδίδεται, όχι χωρίς αμφιβολίες, στον Σολομώντα (Ι:1 Ἄσμα ἀσμάτων, ὅ ἐστι τῷ Σαλωμών.) Ο πρωτότυπος τίτλος του είναι “Σιρχασσιρείμ” και αποδόθηκε από τους Εβδομήκοντα ως “Άσμα Ασμάτων”.
1. Quam pulchra es et quam decora
2. carissima, in deliciis!
3. Statura tua adsimilata est palmæ
4. et ubera tua botris
5. Dixi: Ascendam in palmam
6. et apprehendam fructus eius
7. et erunt ubera tua
8. sicut botri vineæ
9. et odor oris
10. sicut malorum
Ο σπουδαστής της Αντίστιξης θα πρέπει να εξετάσει τα εξής:
1. τον τρόπο (modus) του μοτέτου
2. τον αριθμό και τη διάταξη των ντουέτων στο τμήμα (1)
3. το ρόλο της φωνής Quintus (τι σημαίνει Quintus; αν είχαμε και έκτη φωνή πως θα ονομαζόταν;)
4. τις πτώσεις των διαφόρων τμημάτων και να ονομάσει τους τρόπους που μετατρέπει το μοτέτο
5. τη μελωδική και αντιστικτική διάρθρωση του έργου (πως αποδίδεται μελορυθμικά το νόημα κάθε στίχου του κειμένου;)
6. στο τμήμα (6) πως μελοποιείται η λέξη “ascendam” και γιατί;
7. σε ποια λέξη κορυφώνεται (climax) το έργο;
8. πως σχολιάζετε την τελευταία πτώση;
Η παρτιτούρα είναι στοιχειωδώς σχολιασμένη και αναφέρεται ακροθιγώς στα παραπάνω ερωτήματα.
7:6 Quam pulchra es et quam decora, carissima, in deliciis!
τί ὡραιώθης καὶ τὶ ἡδύνθης ἀγάπη, ἐν τρυφαῖς σου;
How beautiful art thou, and how comely, my dearest, in delights!
Πόσο ωραία γίνεσαι, αγάπη μου! Πόσο ηδονική στις τρυφερότητές σου!
7:7 Statura tua adsimilata est palmæ, et ubera tua botris.
I said: I will go up into the palm tree and I will take hold of the fruit thereof. And thy breasts also shall be as the clusters of the vine; and the odour of thy mouth like apples.
Είπα· θα ανέβω πάνω στο φοίνικα, θα φθάσω στην κορυφή του, και οι μαστοί σου θα είναι κοντά μου σαν σταφύλια αμπέλου, και η ευωδία της μύτης σου, σαν ευωδία μήλων.
