Η Μουσική του Σύμπαντος

Αντιγράφω από το βιβλίο του Michio Kaku, Παράλληλοι Κόσμοι, το υποκεφάλαιο Η Μουσική του Σύμπαντος. Είναι πολύ ενδιαφέρον, θα έλεγα κολακευτικό, για μας που αγαπάμε τη μουσική, μια φυσική θεωρία που διεκδικεί τον ύπατο θρόνο της Θεωρίας του Παντός, να σχετίζεται τόσο στενά μ’ αυτήν την Τέχνη. Άλλο ένα αξιοπρόσεκτο σημείο είναι το πόσο κοντά έφθασαν οι Πυθαγόρειοι στις σύγχρονες θεωρίες της Φυσικής…

Να το κείμενο:

Ο Αϊνστάιν κάποτε είχε πει πως αν μια θεωρία δεν παρέχει μια ει­κόνα που να μπορεί να καταλάβει κι ένα παιδί, τότε μάλλον είναι ά­χρηστη. Ευτυχώς, πίσω από τη θεωρία χορδών κρύβεται μια πολύ απλή φυσική εικόνα, μια εικόνα που βασίζεται στη μουσική.
Σύμφωνα με τη θεωρία χορδών, αν είχαμε ένα υπερ-μικροσκόπιο που να μας επιτρέπει να κοιτάξουμε στο εσωτερικό του ηλε­κτρονίου, θα βλέπαμε πως δεν είναι ένα σημειακό σωματίδιο αλλά μια παλλόμενη χορδή. (Ο λόγος που τα υποατομικά σωματίδια φαί­νονται σημειακά, είναι επειδή αυτή η μικροσκοπική χορδή μήκους Πλανκ, δηλαδή 10^-33 εκατοστών, είναι ένα δισεκατομμύριο δισεκα­τομμύρια φορές μικρότερη από το πρωτόνιο.) Αν μπορούσαμε να κρούσουμε αυτή τη χορδή, η ταλάντωση της θα άλλαζε και το ηλε­κτρόνιο θα μετατρεπόταν σε νετρίνο. Αν την χτυπούσαμε ξανά, α­πό νετρίνο θα γινόταν κουάρκ. Και αν τη χτυπούσαμε με αρκετή δύναμη, το ηλεκτρόνιο θα μπορούσε να μετατραπεί σε οποιοδήποτε από τα γνωστά υποατομικά σωματίδια. Έτσι, η θεωρία χορδών εξη­γεί γιατί υπάρχουν τόσα διαφορετικά υποατομικά σωματίδια. Τα σωματίδια είναι απλά οι διάφορες «νότες» που μπορούν να παι­χτούν σε μια υπερχορδή. Για παράδειγμα, σε μια χορδή βιολιού οι νότες λα, σι ή ντο δίεση δεν είναι βασικές. Χτυπώντας τη χορδή με διάφορους τρόπους, μπορούμε να παράγουμε όλες τις νότες της μουσικής κλίμακας. Η σι ύφεση, λόγου χάρη, δεν είναι πιο βασική από την σολ. Είναι όλες νότες σε μια χορδή βιολιού. Παρόμοια, τα ηλεκτρόνια και τα κουάρκ δεν είναι βασικά, η χορδή όμως είναι. Στην ουσία, μπορούμε να πούμε ότι όλα τα υποατομικά σωματίδια που υπάρχουν στο σύμπαν είναι απλώς οι διαφορετικές ταλαντώ­σεις της χορδής και οι φυσικοί νόμοι είναι οι «αρμονίες» της.

Οι χορδές χωρίζονται και ξαναενώνονται, δημιουργώντας τις ατομικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ ηλεκτρονίων και πρωτονίων. Έτσι, μέσω της θεωρίας χορδών, μπορούμε να αναπαράγουμε όλους τους  νόμους της ατομικής και πυρηνικής φυσικής. Οι «μελωδίες» που γράφονται στις χορδές αντιστοιχούν στους νόμους της χημείας. Με άλλα λόγια, μπορούμε να παρομοιάσουμε το σύμπαν με μια αχανή συμφωνία εγχόρδων.

Η θεωρία χορδών εξηγεί τα σωματίδια της κβαντικής θεωρίας ως μουσικές νότες του σύμπαντος, αλλά ταυτόχρονα εξηγεί και τη θεωρία της σχετικότητας -ως η χαμηλότερη ταλάντωση της χορ­δής, ως σωματίδιο με σπιν δύο και μηδενική μάζα, που μπορεί να ερμηνευθεί ως βαρυτόνιο, δηλαδή ως σωματίδιο ή κβάντο βαρύτη­τας. Υπολογίζοντας τις αλληλεπιδράσεις αυτών των βαρυτονίων, βρίσκουμε την παλιά θεωρία του Αϊνστάιν για τη βαρύτητα, σε κβα­ντική μορφή. Η χορδή, καθώς κινείται, σπάει και ξανασχηματίζεται, θέτει τεράστιους περιορισμούς στο χωρόχρονο. Αναλύοντας αυτούς τους περιορισμούς, βρίσκουμε πάλι με πολύ απλό τρόπο τη θεωρία του Αϊνστάιν. Κατά τον Έντουαρντ Γουίτεν, αν δεν είχε α­νακαλύψει τη σχετικότητα ο Αϊνστάιν, μπορεί να την ανακαλύπτα­με ως παράγωγο της θεωρίας χορδών. Κατά μία έννοια, η γενική σχετικότητα μας παρέχεται τζάμπα.

Ένας από τους λόγους που η θεωρία χορδών είναι τόσο γοητευ­τική είναι ότι παρομοιάζεται με τη μουσική. Το παράδειγμα της μουσικής μας βοηθά να κατανοήσουμε τη φύση του σύμπαντος, σε υποατομικά αλλά και συμπαντικό επίπεδο. Όπως έγραψε κάποτε ο γνωστός βιολιστής Γεχούντι Μενουχίν, «Η μουσική επιβάλλει τάξη στο χάος. Ο ρυθμός μετατρέπει την απόκλιση σε ομοφωνία, η με­λωδία δίνει συνέχεια στο ασύνδετο και η αρμονία κάνει το ασύμφωνο συμβατό.»

Ο Αϊνστάιν έγραφε πως, μέσα από την αναζήτηση μιας ενοποιημένης θεωρίας πεδίου, θα κατάφερνε να «διαβάσει τον θεϊκό νου». Αν η θεωρία χορδών είναι σωστή, τότε ο νους του Θεού είναι η κοσμική μουσική που αντηχεί στα πέρατα του υπερχώρου των δέκα διαστάσεων. Οπως είπε κάποτε ο Γκόντφριντ Λάιμπνιτς, «Η μουσική είναι η ή αριθμητική άσκηση της ψυχής που ασύνειδα υπολογίζει.»

Ιστορικά, αυτή η σύνδεση μεταξύ μουσικής και επιστήμης ανάγεται στο πέμπτο π.Χ. αιώνα και τους Έλληνες Πυθαγόρειους, που ανακάλυψαν τους νόμους της αρμονίας και τους εξέφρασαν με μα­θηματικό τρόπο. Οι Πυθαγόρειοι κατάλαβαν ότι ο τόνος μιας χορ­δής λύρας που πάλλεται αντιστοιχεί στο μήκος της. Διπλασιάζοντας το μήκος της χορδής, η νότα κατεβαίνει μία ολόκληρη οκτάβα, ενώ μειώνοντας την στα δυο τρίτα του αρχικού της μήκους, ο τόνος αλ­λάζει κατά ένα διάστημα πέμπτης. Επομένως, οι νόμοι της μουσι­κής και της αρμονίας μπορούν να εκφραστούν ως συγκεκριμένες α­ριθμητικές σχέσεις. Γι' αυτό οι Πυθαγόρειοι έλεγαν το περίφημο «τα πάντα είναι αριθμός» [Τα των αριθμών στοιχεία των όντων πάντα... είναι]. Στην αρχή, ενθουσιασμένοι με το εύρη­μα τους, αποτόλμησαν να το εφαρμόσουν σε ολόκληρο το σύμπαν. Η προσπάθεια τους όμως απέτυχε λόγω της απίστευτης πολυπλο­κότητας της ύλης. Κατά μία έννοια, πάντως, με τη θεωρία χορδών, οι φυσικοί αναβιώνουν το όραμα των αρχαίων Πυθαγορείων.

Σχολιάζοντας αυτή την ιστορική σύνδεση, ο Τζέιμι Τζέιμς είπε κάποτε: «Η μουσική και η επιστήμη ταυτίζονταν [άλλοτε] τόσο βαθιά που όποιος υπαινισσόταν ότι διαφέρουν επί της ουσίας θεωρούνταν αδαής, [ενώ σήμερα] όποιος υποστηρίζει ότι έχουν οτιδήποτε κοινό διατρέχει τον κίνδυνο να χαρακτηριστεί από τους μεν φιλισταίος και από τους δε ανίδεος -και, το χειρότερο, από όλους εκλαϊκευτής.»   

*

Ακολουθεί ένα video όπου ο Kaku μιλά για το Ταξίδι στο Χρόνο, τα Παράλληλα Σύμπαντα και την Πραγματικότητα:

Αντικείμενα Ι: Σωλήνες

Οι Άλλοι

Θα ήταν αρχές της δεκαετίας του '70, όταν η – κυριολεκτικά - μαυρόασπρη τηλεόραση της ΥΕΝΕΔ έκανε αναφορά σε έναν εικοσάχρονο Έλληνα μαθηματικό και φυσικό που πήρε το διδακτορικό του στο Princeton και ο εκφωνητής των ειδήσεων προέβλεψε ένα λαμπρό μέλλον γι αυτήν την πρώιμη ιδιοφυΐα (η σημερινή έγχρωμη τηλεόραση πάντως δεν κάνει τέτοιου είδους αναφορές, εξαιρέσεις οι εκπομπές του Σαββίδη στην ΕΤ3 και της Φλέσσα στη ΝΕΤ). Αν ο χρόνος κυλά ομαλά, χωρίς άλματα, ήμουν 9 χρονών τότε, το γεγονός με επηρέασε βαθιά κι από αστροναύτης που ήθελα να γίνω άλλαξα και αποφάσισα να γίνω μαθηματικός, τη δυσκολία που συνάντησα στην πρώτη μου επαφή με τις πρωτοβάθμιες εξισώσεις και η έλξη που ένοιωσα για μια φλογέρα που βρήκα παρατημένη από κάτι τουρίστες σε μια παραλία στην Ύδρα θεώρησα ως θεϊκή παρέμβαση για την αποκατάσταση της φυσικής τάξης των πραγμάτων.

Τον Δημήτρη Χριστοδούλου θα μπορούσε να τον δει κανείς ως παράδειγμα της λεγόμενης “άλλης Ελλάδας”. Με το “Ελλάδα” εγώ πάντως εννοώ την πνευματική πορεία από τους Προσωκρατικούς, για να μην πάω πιο πίσω, μέχρι τον Καραθεοδωρή, τον Δημόπουλο, τον Ξενάκη, τον Αντωνίου..., χώρος για άλλη “άλλη-κακιά” Ελλάδα δεν υπάρχει, είναι απλά η σκιά που κάθε Φως αναπόφευκτα και σύμφωνα με το Νόμο δημιουργεί κι αν τα τελευταία 100 χρόνια βλέπουμε μόνο τη σκιά είναι γιατί οι περισσότεροι από εμάς εκεί στρέψαμε το βλέμμα μας και μοιραία τις πράξεις μας.

Ο Γιώργος Σαββίδης στην εκπομπή του Ανιχνεύσεις φιλοξένησε τον Χριστοδούλου σε μια άκρως ενδιαφέρουσα και διδακτική θα έλεγα συνέντευξη. Αναρτήθηκε στο YouTube και δίνω τους συνδέσμους παρακάτω. Επιλέγω για το ιστολόγιο μου εκείνο το κομμάτι της εκπομπής στο οποίο ο Χριστοδούλου αναφέρεται στο μεταφυσικό τρόπο χειρισμού της λύσης ενός πολύ δύσκολου προβλήματος που αφορούσε στη δημιουργία Κρουστικών Κυμάτων στα Ρευστά. Μετά από πολύχρονη εργασία πάνω στο θέμα, είχε φτάσει φτάσει σ' ένα σημείο που φάνταζε αδιέξοδο. Αποφάσισε ένα ταξίδι στην Αμερική για να αλλάξει παραστάσεις όπως λέει στο βίντεο. Εκεί συνάντησε παλιούς φίλους και συζήτησε μαζί τους για άσχετα θέματα, για την πρόοδο στην Αριθμητική, για τις επιπτώσεις του θεωρήματος του Goedel κι άλλα τέτοια τετριμμένα. Ένα βράδυ, μετά από μια συζήτηση με τον φίλο του Wiles - αυτόν ξέρετε που χώρεσε την απόδειξη του Θεωρήματος του Fermat στο περιθώριο της σελίδας που ο Πέτρος δεν μπορούσε να χωρέσει – πήγε για ύπνο, είδε σε όνειρο την απόδειξη όχι μόνο του προβλήματος που τον απασχολούσε αλλά και την λύση ενός άλλου προβλήματος που είχε αφήσει κι αφορούσε την Κατάρρευση Βαρυτικών κυμάτων και τη δημιουργία Μελανών Οπών. Το πρωί σηκώθηκε και την έγραψε! 
Να το βίντεο:

Οι σύνδεσμοι όλης της εκπομπής:
01/12
02/12
03/12
04/12
05/12
06/12
07/12
08/12
09/12
10/12
11/12
12/12

Ευχαριστώ τη φίλη Κ.Α που μου υπέδειξε το θέμα και το ιστολόγιο Μαύρο – Όχι άλλο Κάρβουνο που ανέβασε την εκπομπή στο YouTube.  

MOT

h-bar

Metropolis Project

Βρήκα το παραπάνω βίντεο, απόσπασμα από το Metropolis του Fritz Lang, στο νεοπαγές ιστολόγιο του silezukuk.  Κάποιος είχε βάλει μουσική (εδώ), πιθανώς καλή, αλλά όχι της προτίμησης μου. Σαν άσκηση περισσότερο, αλλά και για να περάσω ευχάριστα και δημιουργικά όπως λεν τον χρόνο των πασχαλινών διακοπών αποφάσισα να φτιάξω ένα δικό μου soundtrack.

Τεχνικά Θέματα
Τους περισσότερους δεν θα ενδιαφέρει αυτή η παράγραφος, πιθανώς όμως κάποιος που ασχολείται με το θέμα να βρει κάποια χρήσιμη ιδέα.
Όλες οι εργασίες έγιναν με τον Mac, το PC μου χρησιμεύει πια για να κατεβάζω τα επεισόδια του Lost. Κατέβασα το video σε μορφή flv από το διαδίκτυο με το Real Player Downloader, το iSkysoft περιέργως αρνήθηκε να με εξυπηρετήσει. Ακολούθησε η μετατροπή του σε mp4 με το πάντα συνεργάσιμο Flv Crunch. Στο Final Cut Pro (FCP από δω και πέρα) έκοψα τους τίτλους και κάποια άλλα frames που δεν ήθελα, έβαλα διακριτικά κάποια video transitions στις ραφές και έκανα export σε mov το τελικό αρχείο χωρίς ήχο  (εδώ μπορείτε να βρείτε την επεξήγηση αρκετών όρων από το κόσμο του video καθώς και τεχνικές και tutorials). Αρχίζει τώρα η δουλειά με το Sibelius. Είχα το video στον υπολογιστή, τη μουσική στο χαρτί και τώρα έπρεπε να μπει και η μουσική στον υπολογιστή και το κυριότερο, να συγχρονιστεί με το video. Είμαι αρχάριος στο Sibelius, πολλώ δε μάλλον στη δημιουργία soundtrack (ρίξτε και μια ματιά κι εδώ), που σημαίνει συγχρονισμό (να για το τι μπορεί να κάνει το Sibelius με το video). Μην σας κουράζω με τις λεπτομέρειες, μετά από λίγο διάβασμα βρήκα τον τρόπο και είναι σχετικά απλός. Με την βοήθεια των Hit Points και των σχετικών Plugins για το τέντωμα και μάζεμα τις μουσικής “έφερα” τις νότες πάνω στα σημεία που είχα επιλέξει στο video. Και σ' αυτό εύχρηστο το Sibelius, δεν σου δίνει την δυνατότητα όμως να βλέπεις το video σε frames, ούτε έχει μπάρα με Time Code κι έτσι πρέπει να έχεις αρκετά ευέλικτο δάκτυλο για να σημαδέψεις με ακρίβεια το video (λίγο Hanon δεν βλάπτει για την περίσταση...). Η μουσική και το video βγήκαν από το Sibelius απόλυτα συμφιλιωμένα αλλά όχι σε σάρκα μία. Το FCP γίνεται εύκολα κουμπάρος στο γάμο τους, θέλησα όμως να δοκιμάσω και το Logic για να βάλω και τον ήχο της ομιλίας προς την αρχή του video (προέρχεται από Internet Archive, κάποιος διαβάζει στα αγγλικά το πρώτο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου. Παρεμπιπτόντως από το Internet Archive μπορείτε να κατεβάσετε free videos, audio και βιβλία). Και τα πρώτα σύννεφα στη σχέση video και μουσικής φάνηκαν! Να τι είχε γίνει: το Sibelius είχε βάλει κάποια secs silence στην αρχή του audio και όλα πήγαν λίγο πιο πέρα... Με προσοχή απομάκρυνα την ανεπιθύμητη σιωπή και video και μουσική τα ξαναβρήκαν. Το Logic προσφέρει τη δυνατότητα εγγραφής audio σε video – Export Audio to Movie – και μάλιστα έχει την δυνατότητα να σβήσει την προϋπάρχουσα μουσική του video. Το δοκίμασα, το αποτέλεσμα ήταν ικανοποιητικό, αλλά στο τέλος μου έκοβε το audio απότομα. Κατάλαβα ότι σταματούσε την εγγραφή εκεί που τελείωνε το video και άφηνε απόξω την ουρά του reverb. Δεν μπόρεσα να το διορθώσω και αποφάσισα να δικαιώσω τα 300 και πλέον ευρώ που ξόδεψα για το FCP. Έκανε τη δουλειά γρήγορα, εύκολα και αξιόπιστα. Συμπίεσα τέλος με το Compressor τα 80 ΜΒ σε 33 για να γίνει πιο φιλικό στο YouTube (κι εδώ πρόβλημα: ενώ το YouTube δέχτηκε και ανέβασε τα 80 ΜΒ σε mov (δέχεται μέχρι 2 GB και 10 λεπτά video, λέει), έδειχνε την εικόνα αλλοιωμένη. Με τα 33 ΜΒ μου έκανε τη χάρη. Πιθανώς να υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τα mov αρχεία, δεν είχα αντιμετωπίσει ανάλογο με τα wmv και avi.
Οι ήχοι που που χρησιμοποίησα προέρχονται από την πλήρη Garritan New Personal Orchestra 4 και παίζουν με το ARIA Player, όχι με τα Sibelius Essentials. Από εδώ μπορείτε να κατεβάσετε την παρτιτούρα με σημειωμένα τα Hit Points (σημεία συγχρονισμού audio και video). Η ενορχήστρωση έγινε προσέχοντας να ακούγεται το MIDI καλά, αν ήταν για πραγματική ορχήστρα πολλά πράγματα θα έπρεπε να γίνουν διαφορετικά.

*

Θα ήθελα να το αφιερώσω στον φίλο  silezukuk, κατά κόσμον Γ.Σ.

Sibelius/Finale Tips 3: Οι Ελάσσονες Κλίμακες μέσω Φιλανδίας

Από εδώ μπορείτε να κατεβάσετε τις σημειώσεις μου για τις Ελάσσονες Κλίμακες σε PDF που δίνω στους μαθητές μου για το Υποχρεωτικό Θεωρίας. Οι σημειώσεις αυτές υπάρχουν και στο 3euk1L4-music στο 03. Θεωρία της Μουσικής.

*

"Η τυπογραφία αναδεικνύει το περιεχόμενο".
Έγραψα αυτές τις σημειώσεις με το Sibelius 6. Για καιρό είχα μια ελεύθερη σχέση μαζί του και πρόσφατα αποφάσισα να την επισημοποιήσω και να χωρίσω οριστικά από το Finale, μια σχέση 20 χρόνων σχεδόν. Το δίλημμα επιλογής προγράμματος σημειογραφίας είναι κλασικό και του τύπου: Ολυμπιακός–Παναθηναϊκός, ΠαΣοΚ–ΝΔ, Mac–PC κλπ. Το μόνο που μπορεί να απαντηθεί άμεσα, με ακρίβεια και τελειωτικά είναι το πρώτο: σαφώς και Ολυμπιακός!

Το Finale είναι ένα καταπληκτικό πρόγραμμα σημειογραφίας, στις τρεις τελευταίες όμως αναβαθμίσεις του έμεινε σαφώς πίσω από το Sibelius, και το χειρότερο, νομίζω ότι κορόιδεψε τους χρήστες του – τους νόμιμους ακόμη περισσότερο.... Ελάχιστες βελτιώσεις και προσθήκες από την έκδοση 2009 στην 2010 και 100 € κάθε Ιούλιο-Αύγουστο.

Το Sibelius υπερέχει του αντιπάλου του – απ' όσο τουλάχιστον πρόλαβα να δω στην βδομάδα του μέλιτος που διανύουμε – στα παρακάτω σημεία:

Γενικά
Το ανοίγεις γράφεις τη μουσική σου κι όλα τ' άλλα τα κάνει μόνο του. Το διαφημιστικό για το Sibelius είναι από τα λίγα του είδους που λεν την αλήθεια (Perfect Scores / Up to twice as fast). Μα κι αν θέλεις να πας πιο βαθιά και να πάρεις την κατάσταση στα χέρια σου, πάλι παραπονεμένος δεν θα μείνεις.
Text Input

"Δεν υπάρχει μόνο λογοτεχνικό, αλλά και τυπογραφικό ύφος"
.
Ριζικά διαφορετική η εισαγωγή κειμένου στα δυο προγράμματα. Figured Bass, Fingerings και άλλα εργαλεία για το δάσκαλο είναι άμεσα διαθέσιμα στον Φιλανδό. Το Finale προτείνει δυο τρεις δύσχρηστες λύσεις για την εισαγωγή του ενάριθμου βάσιμου, πρότεινα κι εγώ μια εδώ. Τίποτα καλύτερο από το να κάνεις δεξί κλικ και να περνάς μια Fr.+6, χαιρέκακα χαμογελώντας για το πόσο θα παιδέψει τους μαθητές σου! Τα Word Menus του είναι λειτουργικότατα και εύκολα παραμετροποιήσιμα. Για να κάνεις τα πράγματα βέβαια να δουλέψουν όπως θέλεις και να εξαντλήσεις τις δυνατότητες των εργαλείων πρέπει να τρέξουν τα μάτια σου χιλιόμετρα πάνω στο εγχειρίδιο χρήσης.
Magnetic Layout

"Η εξωτερική λογική της τυπογραφίας αντανακλά την εσωτερική λογική του κειμένου"
.
Μακάρι να υπήρχε ένα τέτοιο εργαλείο για να τακτοποιεί το δωμάτιο μου... Το κάνεις On το κάνεις Off, το αφήνεις στο Automatic κι έχεις το κεφάλι σου ήσυχο ότι το f δεν θα καβαλήσει χωρίς αιδώ το ψαλίδι του dim... στο χρόνο που γλυτώνεις μπορείς να χαθείς με τους χαμένους του Lost!

Note Input
Περίπου ίδιο με του Finale. Βρίσκω το keypad του Sibelius πιο λειτουργικό. Συμαπαθητικό και το πιανάκι για εισαγωγή φθόγγων. Μεγάλη ευκολία στην εισαγωγή τετάρτων του τόνου και κάνει φιλότιμη προσπάθεια να τα παίξει κιόλας μέσω ενός plugin.
Symbols
Κάτω από το δεξί σας κλικ βρίσκεται μια πληθώρα συμβόλων, η χαρά του αβανγκαρντίστα! Μπορείς να φτιάξεις και δικά σου, είτε ζωγραφίζοντας, είτε εισάγοντας τα από άλλη γραμματοσειρά. Παίζουν κιόλας άμα τους δείξεις τον τρόπο.
Μουσικές Γραμματοσειρές
"Η επιλογή μιας ομάδας γραμματοσειρών πρέπει να προβάλλει και να αναδεικνύει τον χαρακτήρα του κειμένου".
Φανατικός της Engraver του Finale. Την πλησιάζει η Helsinki την οποία και χρησιμοποιώ στο Sibelius. Η Opus θυμίζει την άχρωμη Maestro του Finale.
(Χρώμα στην τυπογραφία σημαίνει τέσσερα πράγματα: τον σχεδιασμό της γραμματοσειράς, την διαστοιχείωση, την απόσταση μεταξύ των λέξεων και το διάστιχο. Κανένα από τα παραπάνω δεν είναι ανεξάρτητο από τα άλλα).
Ήχοι
Η ίδια λειψή Garritan, που σημαίνει ότι είτε παρανομείς, είτε δίνεις 150 γερμανοευρώ σε περίοδο κρίσης και Τζούλιας για να έχεις άλτο φλάουτο και τούμπα.
Plugins
Πληθώρα! Μερικά πολύ χρήσιμα. Λειτουργίες που θα βρείτε στο Finale και δεν υπάρχουν στο Sibelius αναπληρώνονται στο τελευταίο μέσω κάποιου plugin.

Να ένα παράδειγμα:
Έστω ότι θέλουμε να αλλάξουμε τις normal barlines σε dashed σ' ένα passage στο Finale. Επιλέγουμε το passage κάνουμε δεξί κλικ, Barlines > dashed κι έγινε. Στο Sibelius δεν! Η δουλειά πρέπει να γίνει μέσω ενός third party plugin. Περισσότερα βήματα, αλλά ποιος είναι τέλειος;

*

Όποιο πρόγραμμα κι αν επιλέξουμε για να γράψουμε τη μουσική μας, καλό θα είναι να συμφωνήσουμε στους παρακάτω κανόνες του Robert Bringhurst:
Η τυπογραφία θα πρέπει να προσφέρει τις παρακάτω υπηρεσίες στον αναγνώστη:
• να καθιστά το βιβλίο (παρτιτούρα) ευχάριστο στον αναγνώστη (εκτελεστή, μελετητή),
• να προβάλλει με σαφήνεια τα σημαντικά σημεία και την κεντρική ιδέα,
• να αποδίδει με διαύγεια την δομή και την αλληλουχία του κειμένου,
• να εξασφαλίζει την ενότητα του κειμένου με τα υπόλοιπα στοιχεία της έκδοσης και
• να οδηγεί σε μια κατάσταση δημιουργικής γαλήνης, συνθήκης ιδανικής για ανάγνωση.

Από το Στοιχεία της Τυπογραφικής Τέχνης του Robert Bringhurst, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2001.

In Between

Με τα εγχειρίδια των Logic, Final Cut Pro και Motion ανά χείρας, για την ακρίβεια σε PDF στην αριστερή οθόνη, πολύ υπομονή και λαχτάρα ξεκίνησα την περιήγηση μου σε πιο επαγγελματικά προγράμματα κατασκευής βίντεο και ήχου. Το Logic το μισοθυμόμουνα από τον θρυλικό – έστω και για λίγο – Atari Falcon, τότε λεγότανε Notator SL. To Final Cut Pro και το Motion πολύ δύσκολα μου φαίνονται αλλά τα παλεύω, το να προσπαθείς να μάθεις βέβαια ένα πρόγραμμα επεξεργασίας video χωρίς να ξέρεις από κινηματογράφο και τα σχετικά είναι σαν να προσπαθείς να μάθεις το Finale ή το Sibelius χωρίς να ξέρεις νότες. Τέλος πάντων, με το “η προσπάθεια μετράει” ικανοποιούνται αυτοί που δεν μπορούν κάτι περισσότερο...

Tα δείγματα που επεξεργάζομαι είναι mandalas σε jpg που κατέβασα από το διαδίκτυο. Η φωνή που ακούγεται είναι από ένα CD με μουσική για χαλάρωση (η χημεία πάντως είναι πιο άμεση και αποτελεσματική), όλα τα υπόλοιπα από τα synths και samples του Logic.

Όσοι φτιάχνετε βιντεάκια αλλά όχι soundtracks ρίξτε μια ματιά στο Abaltat ... γράφει και παίζει μουσική “διαβάζοντας” την εικόνα! Ο ιστοτόπος του προγράμματος διαφημίζει: "γράψτε σπουδαία μουσική για τα βίντεο ή τα σλαϊντσόους σας χωρίς να χρειαστεί να γράψετε ούτε μια νότα!" Άντε τώρα ο άλλος να κάτσει να μάθει τις τρίτες μεγάλες στις μείζονες κλίμακες...  

Sibelius/Finale Tips 2: Finale - Repitch Tool

Πολλές φορές η μουσική που πρόκειται να αντιγράψουμε στο Finale είναι πολύπλοκη ρυθμικά. Καλό είναι σε τέτοιες περιπτώσεις να επικεντρώσουμε την προσοχή μας στην ορθή αντιγραφή των ρυθμικών αξιών και μετά να περάσουμε τα τονικά ύψη. Το Finale μας δίνει αυτή τη δυνατότητα μέσω του Repitch Tool που το βρίσκουμε στην Simple Entry Palette.

Ακολουθείστε τα παρακάτω βήματα:

1. Γράψτε τις ρυθμικές αξίες πάνω σε ένα φθόγγο, π.χ. ντο, με όποιο τρόπο συνηθίζετε να περνάτε νότες στο Finale (Simple Entry, Speedy Entry, Hyperscribe).

2. Επιλέξτε το Repitch Tool από την Simple Entry Palette, πηγαίνετε στην αρχή του passage που έχετε αντιγράψει τις ρυθμικές αξίες και περάστε τα τονικά ύψη με το MIDI Keyboard σας ή το πληκτρολόγιο του υπολογιστή σας. Το Finale αλλάζει το ντο του παραδείγματός μας στο επιθυμητό τονικό ύψος χωρίς να πειράζει τις ρυθμικές αξίες.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης και για διόρθωση τονικών υψών χωρίς να πειραχθούν οι ρυθμικές αξίες.

Aria

Πήγα για πρώτη φορά σε σκυλάδικο!

Ναι!

Ενθουσιάστηκα. 

Μου το λέγαν και δεν το πίστευα….

Δεν μπόρεσα δυστυχώς να χαρώ στο έπακρο την μουσικοχορευτική πανδαισία, πάνω στο καλύτερο, όταν κατά το κοινώς λεγόμενον όλα τα μωρά αρμονικά ταλαντώνονταν στην πίστα, με πήρε ο ύπνος στην καρέκλα… λίγο το ουίσκυ, λίγο το sempre fortississimo, λίγο η ολονύχτια ενασχόληση μου με τα contraptions, η ζημιά έγινε. Μέσα στον κάθετο άβολο ύπνο μου η μουσική άλλαξε, ο ύπνος έχει τα δικά του VST φίλτρα, την αντιλαμβανόμουν κάπως έτσι:

The Ghost Orchid

καινούριο κοσκινάκι μου…

καινούριο υλικό και καινούριο λογισμικό. Κάποτε καταβρόχθιζα χιλιόμετρα αράδων των εγχειριδίων προγραμμάτων μέχρι να φτάσω να τα χρησιμοποιώ επαρκώς. Τώρα χρησιμοποιώ τη μέθοδο δοκιμής και πλάνης. Η δοκιμή και πλάνη μου για τα παρόντα εργαλεία είναι το ανωτέρω video.

Ξεκίνησα κλέβοντας αριστερά και δεξιά, οικειοποιούμενος να το πω πιο κομψά, ήχους και εικόνες. Ειδικότερα:

Οι φωνές που ακούγονται στο soundtrack υποτίθεται ότι είναι φωνές θανόντων από το υπερπέραν που διαβαίνοντας τις σαββατιάτικες Πύλες του Ανεξήγητου προσπαθούν να επικοινωνήσουν με τον δικό μας κόσμο της οικονομικής κρίσης. Προέρχονται από ένα βινύλιο με τον τίτλο The Ghost Orchid-An Introduction to EVP. Oι φωνές είναι ταξινομημένες και σχολιάζονται από τον συντάκτη του φασματικού φωνητικού λευκώματος. Έχουν και ονόματα: Sonja Liepina, Gorgeskov, Elvis (ο γνωστός;) κλπ. Τις βρήκα πολύ καθαρές, ωσάν τα φαντάσματα να είχαν στηθεί μπρος στο καλλίτερο μικρόφωνο του Athens Mastering για να κάνουν την ηχογράφηση! Ανέλαβαν τα εργαλεία του Logic Studio να τους προσδώσουν μια αξιοπρεπή φασματική και δεόντως φοβιστική φωνή. Στη συρραφή των αποσπασμάτων έγινε προσπάθεια να προσδωθεί κάποιο νόημα στα λεγόμενα, αν και τις περισσότερες φορές, πιθανώς από το σοκ του θανάτου, τα φαντάσματα δεν ξέρουν τι λένε… Ο τελικός ήχος δεν είναι ικανοποιητικός, μόνο η ΕΕ θα μπορούσε να συμπιέσει τα 100.2 MB του αρχικού aiff σε 15.1 MΒ του τελικού mp3 και να έχει την απαίτηση ο φτωχός χρήστης να είναι ευχαριστημένος.

Πάντα η στιγμή που πρέπει να φτιάξω ένα video clip για μια μουσική που θα ανεβάσω στο ιστολόγιο μου με φοβίζει. Είχα μια ιδέα αλλά δεν είχα ούτε τις γνώσεις, ούτε τα κατάλληλα εργαλεία, άσε που η Uma δεν δέχθηκε να παίξει… Κατέφυγα και πάλι στην κλοπή. Συνέραψα αποσπάσματα από παλιές αμερικάνικες μαυρόασπρες ταινίες τρόμου που βρήκα στο διαδίκτυο, θα αναγνωρίσατε σίγουρα το ρολόι του φουτουριστικού Metropolis. Τα clips ήταν flv κι εδώ αρχίζει μια παράλληλη περιπέτεια μ’ αυτήν που περιγράφεται στις ταινιούλες, έπρεπε να τα μετατρέψω δηλαδή σε mov για να τα καταλαβαίνει το iMovie του Mac. Αν έβαζα σε ευθεία το δρόμο που διένυσα από το PC στο Mac θα πήγαινα από Λαμία στο Καραβόμυλο – τα έχω επίτηδες σε απόσταση (ομφάλιος λώρος ένας δικτυακός δίσκος), πρώτον για να μη γίνει καμιά παρεξήγηση μεταξύ τους και δεύτερο για να γυμνάζω ισόποσα νου και σώμα, αν και το τσιγάρο που κρέμεται μονίμως από το στόμα μου εμποδίζει το δεύτερο. Τέλος πάντων το δωρεάν προγραμματάκι FLV Crunch σε συνεργασία με το iSkySoft έκαναν τη δουλειά. Το video που προέκυψε έχει αρκετά προβλήματα, για παράδειγμα θα έπρεπε να συγχρονίσω τις ομιλούσες σε μαύρο φόντο κεφαλές των ηθοποιών με τη μουσική, άφησα όμως αυτές τις λεπτομέρειες για όταν θα έχω κατακτήσει καλλίτερα τα εργαλεία.

Άσχετη επισήμανση με υποψία, non profit πάντως, διαφήμησης: ο Mac κάνει καλλίτερα, πιο γρήγορα, με πιο ασφαλή τρόπο και κυρίως πιο όμορφα αυτά που κάνει το PC και πολύ περισσότερα… Στερνή μου γνώση!

Μια Γάτα

 

μόλις που φαίνεται και δεν είναι δικιά μου...

άλλωστε πως μπορείς να κατέχεις μια γάτα;

Φιλοκαλία ΙΙ

Τα προβλήματα στα μαθηματικά λύνονται,

στη ζωή διευθετούνται ή οδηγούνται σε συμβιβασμό.

Ιωσήφ Πάνδημος
Ηγούμενος Μονής Ανοπτονίου

Λίγα Λουλούδια

Ξεσκονίζοντας τη δισκοθήκη μου έπεσα πάνω σε δυο CDs που είχα αγοράσει πριν από χρόνια στην ΕΡΤ (από το Αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας), το ένα είναι με μουσική του Σκαλκώτα και του Μητρόπουλου και το άλλο του Γιάννη Κωνσταντινίδη με τρία σπουδαία έργα: την Πρώτη (1948) και Δεύτερη Δωδεκανησιακή Σουίτα και την Μικρασιατική Ραψωδία (1975, 84). Το πρώτο και τρίτο έργο διευθύνει ο Βύρων Κολάσης και το δεύτερο ο Ευθύμιος Καβαλλιεράτος  - κι οι δυο πιστοί στα ραντεβού τους κάθε Κυριακή στην «Ώρα της Κλασσικής Μουσικής» στην μαυρόασπρη τηλεόραση του ΕΙΡΤ. Παίζει αξιοπρεπέστατα η Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ.

Με αφορμή αυτό το CD έψαξα στο YouTube για το alter ego του, τον Κώστα Γιαννίδη. Βρήκα τον Νίκο Γούναρη να τραγουδά: 

*

Αν μια μουσική σ’ αρέσει, να την παίξεις στο πιάνο πολλές φορές δεν αρκεί, η μεταγραφή σου δίνει την ψευδαίσθηση ότι την έγραψες εσύ. Το βράδυ των Χριστουγέννων το οικειοποιήθηκα:

σΒμπΑ

Το score σε PDF μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Αντιγραφή 2

Τρεις υπέροχες σονάτες του Scarlatti για τις διακοπές που έρχονται...
• Keyboard Sonata in f#, L.32/K.67 (πολύ καλό παράδειγμα επίσης για να μελετηθούν και οι αγαπημένες αλυσίδες του Δασκάλου με χρήση του κύκλου των 5ων).
• Keyboard Sonata in d, L.266/K.517 (για γρήγορα δάκτυλα).
• Keyboard Sonata in C, L.104/K.159 (το περίφημο "κυνήγι" που για χάρη του επιτρέπονται και οι κρυμμένες 5ες σε δίφωνο σύνθεμα).

Το L δηλώνει την αρίθμηση Longo και το K την αρίθμηση Kirkpatrick.

Αξίζει να ρίξετε μια ματιά στο βιβλίο του Kirkpatrick Domenico Scarlatti στο Google Books.

ABREU-DESMOND-PIAZZOLA

... και μες στην αντιγραφή πάλι, ξεκουράζομαι απ' την δούλεψή της...

Το ωδείο για τα προς το ζειν, οι αντιγραφές επί πληρωμή για το ευ ζειν, οι αντιγραφές άνευ πληρωμής για ευχαρίστηση και η σύνθεση, όταν κι αν εμφανίζεται, για να δικαιολογεί όλα αυτά. Ό,τι αγαπώ το αντιγράφω ανερυθρίαστα για να το οικειοποιηθώ χωρίς όρους.

Με το Finale 2010 και την καινούρια Broadway Copyist - σαφώς γλυκύτερη στο μάτι από την αιχμηρή Jazz - τρία κομμάτια ελαφράς μουσικής που τους ταιριάζει η χειρογραφοφανής γραμματοσειρά.

• Νοέμβριος 2022

Και πέρασαν τα χρόνια, εγκατάλειψα το Finale, μετά το Sibelius και τώρα στο Dorico αντιγράφω και πάλι όσα είχα αντιγράψει...

• ABREU Zequinha de (1880-1935): Tico-Tico no fubá (1917)
• DESMOND Paul (1924-1977): Take Five
• PIAZZOLA Astor (1921-1992): LieberTango

Qs / Immanuel Kant

Μικροσονάτα

Sibelius/Finale Tips 1: Ενάριθμο Βάσιμο στο Finale

Χαζεύοντας το Sibelius ζήλεψα – και όχι μόνο – το πολύ εύχρηστο εργαλείο που διαθέτει για την εισαγωγή Ενάριθμου Βάσιμου. Ένα τέτοιο εργαλείο λείπει από το Finale, σε κάθε αναβάθμιση του περιμένω πολλά και παίρνω πολύ λίγα, για να μην μιλήσω για το upgrade απάτη 2010. Το Help File του Finale προτείνει διάφορους τρόπους εισαγωγής ενάριθμου βάσιμου τους οποίους βρίσκω μη λειτουργικούς. Σκέφτηκα τον παρακάτω τρόπο τον οποίο παραθέτω αναλυτικά.

Σε όλα τα παρακάτω χρησιμοποιώ μονάδες EVPUs. Αν χρησιμοποιείτε άλλες μονάδες μπορείτε να τις αλλάξετε ως εξής:
Edit > Measurement Units > EVPUs

Θα εισάγουμε τους αριθμούς μέσω του Expression Tool. Οι γραμματοσειρές Times New Roman και Cambria (εγκαθίσταται με το Word 2007, είναι transitional serif type) δείχνουν πολύ καλά, γενικά προτιμείστε serif γραμματοσειρές και όχι την Arial για παράδειγμα που είναι sans serif. Προσωπικά χρησιμοποιώ την Bach (δωρεάν λήψη από το δεσμό), βασισμένη στην Times New Roman, του Yo Tomita, πολύ χρήσιμη στους επεξεργαστές κειμένου αλλά και στα Text Blocks του Finale.

Θα κατασκευάσουμε 3 επίπεδα (layers) αριθμών, τα FB-1, FB-2 και FB-3 με τις δικές τους παραμέτρους, για να μπορούμε να γράψουμε μια αρίθμηση της μορφής 8/5/3 (φανταστείτε την κάθετα όπως εμφανίζεται στο ενάριθμο βάσιμο).

1. Κατασκευή της FB-1
Document > Category Designer
Στην αριστερή πλευρά του παραθύρου που ανοίγει επιλέγουμε Duplicate την κατηγορία Dynamics, την μετονομάζουμε (Rename) σε FB-1 και εισάγουμε τις παρακάτω παραμέτρους:

TEXT FONT: Bach /12 ή 14/
POSITIONING
    Justification: Center
    Horizontal Alignment: Center of All Noteheads
    Additional Horizontal Offset: 0
    Vertical Alignment: Below Staff Baseline
    Additional Baseline Offset: 0

Το size της γραμματοσειράς μπορεί να επιλεγεί 12 ή 14, λάβετε υπόψη σας ότι η γραμματοσειρά σμικρύνεται ανάλογα με τη σμίκρυνση του πενταγράμμου (Resize Staff System).


2. Κατασκευή της FB-2
Στο παράθυρο Category Designer επιλέγουμε Duplicate την κατηγορία FB-1 που μόλις δημιουργήσαμε, την μετονομάζουμε (Rename) σε FB-2 και εισάγουμε τις παρακάτω παραμέτρους:

TEXT FONT: Bach /12 ή 14/
POSITIONING
    Justification: Center
    Horizontal Alignment: Center of All Noteheads
    Additional Horizontal Offset: 0
    Vertical Alignment: Below Staff Baseline
    Additional Baseline Offset: -50 (-55)

Αν επιλέξετε size 12 τότε θέστε Additional Baseline Offset: -50, για size 14, -55.

3. Κατασκευή της FB-3
Ίδια εργασία με το 2 και μετονομάζουμε (Rename) την καινούρια κατηγορία σε FB-3, Εισάγουμε τις παρακάτω παραμέτρους:

TEXT FONT: Bach /12 ή 14/
POSITIONING
    Justification: Center
    Horizontal Alignment: Center of All Noteheads
    Additional Horizontal Offset: 0
    Vertical Alignment: Below Staff Baseline
    Additional Baseline Offset: -100 (-110)

Αν επιλέξετε size 12 τότε θέστε Additional Baseline Offset: -100, για size 14, -110.

4. Μόλις τελειώσουμε με την εισαγωγή των παραμέτρων πατάμε ΟΚ και κάνουμε κλικ στο φθόγγο του βάσιμου που θέλουμε να εισάγουμε την αρίθμηση. Ανοίγει το παράθυρο Expression Selection επιλέγουμε την κατηγορία FB-1. Εισάγουμε τους αριθμούς από το 0 ως το 13 (για να συμπεριλάβουμε και τις συγχορδίες 13ης) καθώς και τα σύμβολα της δίεσης, ύφεσης, αναίρεσης, διπλής δίεσης και διπλής ύφεσης. Αν χρησιμοποιήσετε την Bach τότε οι αλλοιώσεις μπαίνουν εύκολα - Δίεση: SHIFT 3 (#), Ύφεση: SHIFT 2 (@), Διπλή Δίεση: SHIFT 8 (*), για την Διπλή Ύφεση εισάγετε 2 υφέσεις. Για να μην χρειαστεί να γράψουμε όλους τους αριθμούς με διέσεις, υφέσεις κλπ (π.χ 5#) κάνουμε το εξής κόλπο:

5. Στο παράθυρο Expression Selection επιλέγουμε Duplicate το σύμβολο της Δίεσης, το επιλέγουμε και πατάμε το πλήκτρο Edit και ανοίγει το παράθυρο Expression Designer, επιλέγουμε Positioning και στην περιοχή Additional Horizontal Offset εισάγουμε την τιμή 30. Κάνουμε την ίδια εργασία για τα υπόλοιπα διπλασιασμένα σύμβολα των αλλοιώσεων.
Τα ίδια βήματα ακολουθούμε για την FB-2 και FB-3.

Το παράθυρο Expression Selection για την FB-1 δείχνει ως εξής:

Το αποτέλεσμα στο τέλος των εργασιών μας:

Μπορούμε τώρα να αναθέσουμε συντομεύσεις (shortcuts) στο πληκτρολόγιο μας. Προτείνω την εξής διευθέτηση:
• Για την FB-1 στα πλήκτρα 1-9 τους αριθμούς 1-9
• Για την FB-2 στα πλήκτρα Q-O τους αριθμούς 1-9
• Για την FB-3 στα πλήκτρα Α-L τους αριθμούς 1-9
Με αυτή τη διευθέτηση είναι πολύ εύκολο να θυμάται κανείς ότι το 5 στο δεύτερο layer θα βρίσκεται κάτω από το αριθμητικό 5 της πρώτης γραμμής του πληκτρολογίου.
Στα πλήκτρα Z-M μπορείτε να δημιουργήσετε συντομεύσεις για τις αλλοιώσεις.

Με παρόμοιο τρόπο μπορούμε να κατασκευάσουμε Roman Numerals για τις αρμονικές βαθμίδες (I, ii, °vii κλπ), αλλά και αριθμούς με carets (^) για τις μελωδικές βαθμίδες που χρησιμοποιούνται στην Ανάλυση Schenker. Προς θλίψιν ημών των Finalούχων το Sibelius προσφέρει απλόχερα κι αυτά τα text εργαλεία…

Figured Bass Fonts
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν οι εξής γραμματοσειρές για ενάριθμο βάσιμο:
• Figured Bass Font του Matthew Hindson (δωρεάν)
• Caltabiano Siciliano Font (25€)
• Figures (5€)
• Final Font Solutions – Ansgar Krause (με πληρωμή)

Σημειώσεις Θεωρητικών Μουσικής

Όλο το υλικό των Σημειώσεων Θεωρητικών της Μουσικής μπορείτε να το κατεβάσετε από τον ιστοτόπο 3euk1L4 music library, μαζί και με όσες παρτιτούρες έχω αναρτήσει στο ιστολόγιο μου, καθώς και από το 3euk1L4-edu, ένα ιστολόγιο που κατασκεύασα αποκλειστικά για την ανάρτηση αυτών των σημειώσεων.