Ο Άνδρας και η Μύγα

Γράφω αυτό το άρθρο με αφορμή μια σειρά σχεδίων που βρήκα στο διαδίκτυο. Το "διδακτικό" του εγχειρήματος του καλλιτέχνη, που δυστυχώς δεν γνωρίζω, είναι ότι το ίδιο θέμα παραλλάσσεται περνώντας μέσα από τα ζωγραφικά κινήματα του 20ου αι. αναδεικνύοντας μ' αυτόν τον τρόπο τεχνικές και ύφη καθώς και τις μεταξύ τους διαφορές. Οι ιδιαίτερα γλαφυροί τίτλοι είναι του καλλιτέχνη και η απόπειρα απόδοσής τους στα ελληνικά δική μου.
Τις πηγές των πληροφοριών παραθέτω εντός του άρθρου και στο τέλος.

• Realism - Ρεαλισμός (π.1850-1880)

Δολοφόνος Μυιών

Στην φιλοσοφία οι ρεαλιστές θεωρούν ότι η πραγματικότητα είναι ανεξάρτητη από την ανθρώπινη συνείδηση και μπορεί να συλληφθεί στην αντικειμενική της κατάσταση.
Στην ζωγραφική και την λογοτεχνία οι καλλιτέχνες προσπαθούν να απεικονίσουν τη ζωή όπως είναι στην πραγματικότητα (αλήθεια, πως είναι η ζωή στην πραγματικότητα;)
Βασικός εκπρόσωπος του κινήματος στην Γαλλία ο Gustave Courbet (1819-1877). Περιγράφει το κίνημα ως εξής: "Η ζωγραφική ... δεν είναι τίποτε άλλο από αναπαράσταση των πραγματικών και συγκεκριμένων πραγμάτων".
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια θέση του για την ηθική του καλλιτέχνη: "Ελπίζω να κερδίζω πάντοτε τη ζωή μου ασκώντας την τέχνη μου χωρίς να απομακρυνθώ ούτε κατά μία τρίχα από τις αρχές μου, χωρίς να χρειαστεί να πω ψέμματα στην ίδια τη συνείδησή μου, χωρίς να χρειαστεί να ζωγραφίσω ούτε μια πιθαμή μόνον και μόνο για να φανώ ευχάριστος και να αυξήσω τις πωλήσεις μου".
Ένα ενδιαφέρον άρθρο στα ελληνικά για τον Ρεαλισμό μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

• Impressionism - Ιμπρεσιονισμός (π.1870-1990)

Μυοκτονία Την Πρώτη Μέρα Της Άνοιξης Σε Ηλιόλουστο Δωμάτιο

Αναπτύχθηκε στη Γαλλία. Κύριο χαρακτηριστικό του ιμπρεσιονισμού στη ζωγραφική είναι τα ζωντανά χρώματα, κυρίως με χρήση των βασικών χρωμάτων, οι συνθέσεις σε εξωτερικούς χώρους, συχνά υπό ασυνήθιστες οπτικές γωνίες και η έμφαση στην αναπαράσταση του φωτός. Οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι θέλησαν να αποτυπώσουν την άμεση εντύπωση (impression) που προκαλεί ένα αντικείμενο, ή μια καθημερινή εικόνα. Ο Ιμπρεσιονισμός θεωρείται πως ξεκίνησε ουσιαστικά από τρεις μαθητές του ζωγράφου Mark Gleyre τους Claude Monet (1840-1926), Pierre-Auguste Renoir (1841-1919) και Alfred Sisley (1839-1899).
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι βασικές τεχνικές του Ιμπρεσιονισμού:
• Μικρές και συχνά εμφανείς πινελιές που δημιουργούν ένα χαρακτηριστικά παχύ στρώμα μπογιάς στον καμβά. Με αυτό τον τρόπο δεν μπορούν να αποτυπωθούν πολλές λεπτομέρειες του θέματος αλλά γενικά χαρακτηριστικά του.
• Χρήση κυρίως των βασικών χρωμάτων, με μικρή ανάμειξη μεταξύ τους (η διαδικασία της ανάμειξης αυτής γίνεται από τον ίδιο τον θεατή του έργου).
• Σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος, μόνο στις περιπτώσεις που αποτελεί μέρος του θέματος. Οι ιμπρεσιονιστές δεν χρησιμοποιούσαν το μαύρο χρώμα προκειμένου να επιτύχουν σκιάσεις ούτε το αναμείγνύαν με τα βασικά χρώματα.
• Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων χρώματος. Οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφιζαν πιο γρήγορα, χωρίς να περιμένουν απαραίτητα το χρώμα να στεγνώσει.
• Έμφαση στον τρόπο που το φως ανακλάται πάνω στα αντικείμενα, αποτύπωση του θέματος με ένα είδος επιστημονικού ενδιαφέροντος.
•Ζωγραφική κυρίως σε ανοιχτούς χώρους, συνήθως με φωτεινά και έντονα χρώματα.

• Fauvism - Φω[ο]βισμός (π.1905-1908)

Νεαρός Σκοτώνει Μύγα

fauves = αγρίμια. Οι φωβιστές ζωγραφίζουν με έντονα χρώματα, συχνά σκοτεινά και με έντονες αντιθέσεις, με έμφαση στο κόκκινο χρώμα και στις απλές γραμμές, πολλές φορές ελαφρά παραμορφωμένες. Κύριος εμπνευστής του κινήματος ο Henri Matisse (1869-1954).


• Art Nouveau (1890-1910)

Γοητευτικός Ανθόκηπος με Χαρούμενη Μικρή Μύγα

Art Nouveau, επίσης Jugend και Jugendstil, Le Style Moderne, Style Métro κ.α. Βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κινήματος είναι η επιτήδευση της μορφής, κυρίως για στοιχεία που αντλούνται από τη φύση καθώς και η στενή συσχέτιση του με το κίνημα του συμβολισμού. Η Art Nouveau συνδέθηκε ακόμα με την ιαπωνική και τη γοτθική τέχνη. Οι καλλιτέχνες προσπαθούν να καταργήσουν τις αποστάσεις μεταξύ των διαφορετικών μορφών
της τέχνης στοχεύοντας στην ενοποίηση τους.

• Expressionism - Εξπρεσιονισμός (π.1905-1940)

Εγώ κι η Μύγα μου

Βασικό χαρακτηριστικό των εξπρεσιονιστών καλλιτεχνών είναι η έκφραση των εσωτερικών ψυχικών καταστάσεων, η τάση να παραμορφώνουν την πραγματικότητα στα έργα τους, αδιαφορώντας απέναντι σε μια πιστή και αντικειμενική αναπαράσταση της. Συχνά ο εξπρεσιονισμός διακρίνεται και από μια έντονη συναισθηματική αγωνία. Δύσκολο να βρεις χαρούμενο εξπρεσιονιστή.

• Cubism - Κυβισμός (π.1907-1921)

Πορτρέτο Ανδρός με Μυγοσκοτώστρα στο Χέρι

Ξεκίνησε με τους Pablo Picasso (1881-1973) και Georges Braque (1882-1963) και σύντομα επηρέασε την μουσική την λογοτεχνία και την αρχιτεκτονική. Στον κυβισμό τα αντικείμενα διασπώνται, αναλύονται και επανασυναρμολογούνται σε αφηρημένες μορφές. Οι ιστορικοί της Τέχνης διακρίνουν τον κυβισμό σε Πρώιμο (1906-1908), Αναλυτικό (1907-1911) και σε Συνθετικό (από το 1919 και μετά).

• Futurism - Φουτουρισμός (π.1909-1916)

Δυναμισμός Θηρευόμενης Μύγας

Πρόκειται για ένα καλλιτεχνικό και κοινωνικό κίνημα που αναπτύχθηκε στην Ιταλία τις αρχές του 20ου αι. και γρήγορα επηρρέασε καλλιτέχνες άλλων χωρών, κυρίως της Ρωσίας.
Γράφει ο Ιταλός ποιητής, εκδότης, ιδρυτής του κινήματος και οπαδός της φασιστικής ιδεολογίας Filippo Tommaso Marinetti (1876-1944): "O Φουτουρισμός βασίζεται στην πλήρη ανανέωση της ανθρώπινης ευαισθησίας, που προκαλείται από τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις. Oι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τον τηλέγραφο, το τηλέφωνο, το φωνόγραφο, το ποδήλατο, τη μοτοσικλέτα, το αυτοκίνητο, το υπερωκεάνιο, το πηδαλιοχούμενο, το αεροπλάνο, τον κινηματογράφο, τη μεγάλη εφημερίδα δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη πως αυτά τα μέσα επικοινωνίας, μεταφοράς και πληροφόρησης ασκούν αποφασιστική επίδραση στην ψυχή τους".


• Abstract Art - Αφηρημένη Τέχνη

Σπουδή Θηρευόμενης Μύγας

Πολυσύνθετο κίνημα σε όλες τις τέχνες, χωρίς σαφή χρονικά όρια. Γενικά μπορούμε να ορίσουμε ως αφηρημένη την μη παραστατική και μη αντικειμενική τέχνη. Ένας από τους κύριους εκφραστές της ο ζωγράφος και μουσικός Wassily Kandinsky (1866-1944) υποστήριξε πως σε αντίθεση με τη σύγχρονη επιστήμη, η οποία αποκαλύπτει τον υλικό κόσμο και τη δομή του, ο ρόλος της τέχνης θα έπρεπε να είναι η ανάδειξη του πνευματικού χαρακτήρα της.

• Dadaism - Ντανταϊσμός (π.1915-1923)

GAZZE-RA

Ο Ντανταϊσμός ή Νταντά (Dada) είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που αναπτύχθηκε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο στις εικαστικές τέχνες καθώς και στη λογοτεχνία (κυρίως στην ποίηση), το θέατρο και την γραφιστική. Μεταξύ άλλων, το κίνημα ήταν και μια διαμαρτυρία ενάντια στη βαρβαρότητα του πολέμου και αυτού που οι Ντανταϊστές πίστευαν ότι ήταν μια καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα. Ο Ντανταϊσμός χαρακτηρίζεται από εσκεμμένο παραλογισμό και απόρριψη των κυρίαρχων ιδανικών της τέχνης. Επηρέασε μεταγενέστερα κινήματα, συμπεριλαμβανομένου του σουρεαλισμού. Η προέλευση του όρου Dada είναι ασαφής.

• Suprematism - Супрематизм - Σουπερματισμός (1915-1916)

Κόκκινη Μύγα Υπαινίσσεται Μικρό Άνδρα

Ζωγραφικό κίνημα που εστιάζει στα βασικά γεωμετρικά σχήματα του τετραγώνου και του κύκλου. Κύριος εμπνεσυτής του ο Kasimir Severinovich Malevich (1879-1953).

• Metaphysics - Μεταφυσική

Ανησυχητική Μύγα

• Ποια είναι η φύση της πραγματικότητας;
• Ποια είναι η θέση του ανθρώπου στο Σύμπαν;
• Υπάρχει ο κόσμος εκτός του νου μας;
• Ποια είναι η φύση των πραγμάτων, των γεγονότων, του χώρου και του χρόνου;
• Πόσο ακόμη θα μειωθεί ο μισθός μου για να σώσω επιτέλους την Ελλάδα;

• Surrealism - Υπερρεαλισμός - Σουρεαλισμός (δεκαετία του 1920)

Τοπίο με Μύγα κι ένα Φλεγόμενο Τραπέζι

Κίνημα που αναπτύχθηκε κυρίως στο χώρο της λογοτεχνίας αλλά εξελίχθηκε σε ένα ευρύτερο καλλιτεχνικό και πολιτικό ρεύμα. Άνθισε κατά κύριο λόγο στη Γαλλία των αρχών του 20ου αι., κατά την περίοδο μεταξύ του Α' και Β' παγκοσμίου πολέμου.
Στο Σουρεαλιστικό Μανιφέστο του ο Αndré Breton τον ορίζει: "Αυτοματισμός ψυχικός, καθαρός, με τον οποίο προτίθεται κανείς να εκφράσει είτε προφορικά είτε γραπτά, είτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, την πραγματική λειτουργία της σκέψης. Υπαγόρευση της σκέψης, με την απουσία κάθε ελέγχου από τη λογική, έξω από κάθε προκατάληψη αισθητική ή ηθική. Ο σουρεαλισμός στηρίζεται στην πίστη στην ανώτερη πραγματικότητα ορισμένων τύπων συσχετισμών αγνοημένων ως τώρα, στην παντοδυναμία του ονείρου. στο αδιάφορο παιχνίδι της σκέψης. Τείνει να καταλύσει όλους τους άλλους ψυχικούς μηχανισμούς και να υποκατασταθεί στη θέση της στη λύση των κυριότερων προβλημάτων της ζωής".


• Action Painting - Gestural Abstraction (π.1940-1960)

Λαμπερό Μαύρο και Μύγα

Αυτόματη ζωγραφική δράση πάνω στον καμβά. Ζητούμενο είναι η αποτύπωση της ζωγραφικής πράξης, ο καμβάς είναι η αρένα πάνω στην οποία δρα ο ζωγράφος (Harold Rosenberg). Κύριος εκπρόσωπος ο Paul Jackson Pollock (1912-1956).

• Pop Art - Δημοφιλής Τέχνη (π.1950-1970)

OKAY...

Η Pop Art γεννήθηκε ως μια αντίδραση στη σοβαρότητα του κινήματος του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, προβάλλοντας κατά κύριο λόγο σύμβολα του καταναλωτισμού, απλά αντικείμενα που ανάγονταν σε έργα τέχνης αλλά και θέματα δανεισμένα από την κουλτούρα των κόμικς. Μια από τις σημαντικότερες ίσως επιδράσεις της Ποπ Αρτ ήταν το γεγονός πως περιόρισε τη διάκριση ανάμεσα στις έννοιες της εμπορικής και υψηλής τέχνης. Κύριος εκπρόσωπος της αμερικάνικης Pop Art ο Andy Warhol (1928-1987).

• Minimalism - Μινιμαλισμός (1960-)

Άνδρας και Μύγα

Κίνημα στα εικαστικά, την αρχιτεκτονική και τη μουσική. Αναγωγή στο ελάχιστο. Το ελάχιστο αναπαράγοντας τον εαυτό του και καταλαμβάνοντας όλο τον χώρο (ζωγραφικό, μουσικό) δημιουργεί την Επαναληπτική Τέχνη (Repetitive Art).

---

Πηγές
Wikipedia (αγγλική)
Βικιπαίδεια (ελληνική)
Γκίκας Σωκράτης, Νέο Φιλοσοφικό Λεξικό, Σαββάλας, 2002
Read Herbert, Ιστορία της Μοντέρνας Ζωγραφικής, Υποδομή, 1974

Υποδείγματα Ασματικής Πολυφωνίας

Για τους σπουδαστές της αντίστιξης:

Μπορείτε να κατεβάσετε δίφωνα και τρίφωνα υποδείγματα Αντίστιξης για ανάλυση και χρήση ως προτύπων για την σύνθεση σύντομων κομματιών στο ύφος της ασματικής πολυφωνίας του 15^ου και 16^ου αιώνα.

Επιπλέον υλικό για την τονική αντίστιξη εδώ.

far into ... για φλάουτο σόλο (2009)

---

Από συναυλία της Iwona Glinka στην αίθουσα συναυλιών του Ωδείου Φ. Νάκας, 9 Φεβρουαρίου 2012.

ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Recitativo για φλάουτο σόλο (1996)

---

Από συναυλία της Iwona Glinka στην αίθουσα συναυλιών του Ωδείου Φ. Νάκας, 9 Φεβρουαρίου 2012. Λήψη βίντεο με iPhone 4.

Μορφολογία / Ανάλυση 5: J.S. Bach | Ανάλυση της Invention I, BWV 772

Από εδώ μπορείτε να κατεβάσετε την Ανάλυση και την παρτιτούρα της Invention σε μορφή PDF.

---

Γενικά για τις Inventions
• Οι Inventions δεν έχουν συγκεκριμένη μορφή, όπως δηλώνει και το όνομά τους αποτελούν παραδείγματα μουσικής εύρεσης - ανακάλυψης.
• Ο Bach συνέλαβε τις Inventions ως διδακτικά της ερμηνείας και της σύνθεσης μουσικά τεμάχια.
• Συνήθως συνδυάζουν ομοφωνικά με πολυφωνικά συνθετικά χαρακτηριστικά.
• Το τυπικό τονικό σχήμα των Inventions είναι: Τονική → Γειτονικές Τονικότητες → Τονική.
• Συνήθως η αρχή των τεμαχίων βασίζεται στην τεχνική της μίμησης.Το αρχικό μοτίβο (-βα) αναπτύσσεται και επανεκτίθεται κατά την διάρκεια του τεμαχίου με παρεμβολή επεισοδιακών και πτωτικών τμημάτων. Σε αυτό το σημείο οι Inventions ομοιάζουν με δίφωνες φούγκες.
• Τα επεισόδια είναι συνήθως μετατροπικά, περιέχουν αρμονικές αλυσίδες και διπλή αντίστιξη.
• Για την Invention που θα εξετάσουμε ο Ratz {1} αναφέρει: “Όσο απέριττη κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως περιέχει εν σπέρματι όλες τις μορφολογικές αρχές τις οποίες θα συναντήσουμε στη δομή και των πιο πολυσύνθετων μορφών. Τόσο στην εξισορροπημένη αρχιτεκτονική της, όσο και στην οικονομία των χρησιμοποιούμενων μέσων, είναι θαυμαστό έργο, το οποίο δημιουργήθηκε από τον Bach με πλήρη συνείδηση του σκοπού του, να δώσει δηλαδή μια κορυφαία απεικόνιση των διάφορων μορφολογικών στοιχείων.”

Εισαγωγή
Η Invention χωρίζεται σε 3 μέρη, Α, Β και C μέσω Τέλειων Πτώσεων στα αντίστοιχα σημεία.


Βασίζεται στο παρακάτω Μοτιβο το οποίο θα ονομάσουμε x. Ο Bach χειρίζεται ελεύθερα το καταληκτικό  διάστημα της 5Κ, C4-G4, {2} γι’ αυτό και θέσαμε τον φθόγγο G4 εντός παρενθέσεως.



Την πρώτη εμφάνιση του μοτίβου x, από την οποία θα προκύψουν με μετασχηματισμό μοτιβικές μορφές που θα χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια της σύνθεσης, ονομάζουμε Πρότυπη ή Αυθεντική (prime, original). {3}
Το x μπορούμε να το ονομάσουμε και Θέμα, αλλά προτιμότερο είναι να κρατήσουμε αυτό τον όρο για τη φούγκα.

Τμήμα Α
Μέτρα 1, 2. Έκθεση. Παρουσίαση Θεματικού Υλικού. Εγκαθίδρυση της Ι
Το μοτίβο x παρουσιάζεται στην άνω φωνή [1]. Η κάτω φωνή το μιμείται στην υποκείμενη οκτάβα [2]. Στη φούγκα ονομάζεται Απαντηση, για την Invention θα κρατήσουμε το “μίμηση στην υποκείμενη 8βα”.
Το μ.2 είναι επανάληψη του μ.1 στη V [3] και [4].

Την αντίστιξη πάνω από το x, όταν αυτό ακούγεται στο μ.1 στην κάτω φωνή, ονομάζουμε δευτερεύον μοτίβο y. Στη φούγκα την ονομάζουμε Αντίθεμα.

Τα μ.1, 2 έχουν γραφεί με χρήση Αναστρεφόμενης Αντίστιξης (invertible counterpoint) στην 8βα. Συγκρίνετέ τα με τα μ.7, 8. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η άνω φωνή μπορεί να αποτελέσει ένα “καλό” {4} μπάσο για την κάτω φωνή.
Η δίφωνη αναστρεφόμενη αντίστιξη ονομάζεται και Διπλή Αντίστιξη (double counterpoint). Αυτά τα 2 μέτρα αποτελούν την Έκθεση (Exposition) της Invention. Εδώ “εκτίθεται” το θεματικό υλικό της Invention.

Μέτρα 3, 4. Ανάπτυξη I. Απομάκρυνση από την Τονική
Σε αυτά τα μέτρα αυτά εμφανίζονται οι 4 πρώτες νότες του x, που τις συμβολίζουμε με x1 (υπομοτίβο του x):

Η κάτω φωνή κατασκευάζεται ως μελωδική αλυσίδα και με διπλασιασμό των αξιών  του υπομοτίβου x1. Στην αντίστιξη, η τεχνική του διπλασιασμού των αξιών ενός μοτίβου ονομάζεται μεγέθυνση (augmentation).
Θα συμβολίσουμε αυτόν τον μοτιβικό μετασχηματισμό με [2×]x1.

Στην άνω φωνή το x αναστρέφεται – δηλαδή τα ανιόντα διαστήματα γίνονται κατιόντα και τα κατιόντα, ανιόντα. Διατηρείται το γένος των διαστημάτων, αλλά όχι το είδος τους. Το ανεστραμμένο x θα το συμβολίσουμε με [I]x, όπου το [I] σημαίνει Ιnversion (= αναστροφή).

Οι φθόγγοι του κάτω πενταγράμμου φαίνονται σαν να “καθρεπτίζουν” αυτούς του άνω:

Αυτή η τεχνική - μοτιβικός μετασχηματισμός - στην αντίστιξη λέγεται αναστροφή (inversion) και συνήθως συμβολίζεται με [I].
Με το [I]x στην άνω φωνή και το [2×]x στην κάτω κατασκευάζει μια αλυσίδα η οποία μετατρέπει στην V (Σολ) της κύριας τονικότητας (Ντο).

Μέτρα 5, 6. Συνέχεια Ανάπτυξης I
Το x εμφανίζεται στην κάτω φωνή [1], το [I]x στην άνω φωνή [2], ενώ η κάτω φωνή συνεχίζει με το [2×]x [3]. Το διάστημα 7ης, ρε-ντο, στην άνω φωνή στο μ.5 καθώς και ο παρεστιγμένος ρυθμός, είναι σημαντικά στοιχεία γιατί τραβούν την προσοχή του ακροατή υπογραμμίζοντας την μετατροπία στην V. Το ονομάζουμε μοτίβο z. Στο [4] παρουσιάζεται ένας μοτιβικός σχηματισμός του x που διατηρεί την ρυθμική συνιστώσα του μοτίβου παραλλάσσει όμως την διαστηματική. Το ονομάζουμε ≈x. Ομοίως στο [5] το ≈[2×]x.
Το Τμήμα Α της Ιnvention οδηγείται στο τέλος του με ένα καταληκτικό σχηματισμό [6] και Τέλεια Πτώση στην V.


Τμήμα Β
Μέτρα 7, 8.  Έκθεση ΙΙ
Η Έκθεση (μμ.1, 2) επαναλαμβάνεται στα μ.7, 8 με τις ακόλουθες αλλαγές: Τα μ.7, 8 είναι γραμμένα με αναστρεφόμενη αντίστιξη. Πιο σωστά τα μ.1, 2 είχαν γραφεί με αναστρεφόμενη αντίστιξη έτσι ώστε να είναι δυνατόν στα μ.7, 8 η άνω φωνή να πάρει τη θέση της κάτω και η κάτω της άνω χωρίς να προκύψουν λάθη.Τα δυο αυτά μέτρα είναι γραμμένα στην τονικότητα της V (Σολ) σε αντίθεση με την Έκθεση που είναι γραμμένη στην Ι (Ντο).Τα μ.7, 8 καλούμε Δευτερευουσα Έκθεση ή΄Έκθεση ΙΙ, όροι δανεισμένοι από τη φούγκα.

Συγκρίνετε με τα μ.1, 2 τις Έκθεσης:

Μέτρα 9, 10. Επεισόδιο
Το [I]x σε αλυσίδα και στις δύο φωνές μας οδηγεί στη ii (ρε). Το [I]y στο [1]και [2] είναι αναστροφή του μοτίβου y. Ενώ στα μμ.7-8 έχουμε την λειτουργική αντίθεση I - V, τα μμ.9-10 ενώ ομοιάζουν με τα μμ.7-8 εξυπηρετούν την μετατροπία από την Σολ στη ρε.

Μέτρα 11, 12. Ανάπτυξη ΙΙ
Η αλυσίδα των μ.3, 4 της Αναπτυξης Ι επαναλαμβάνεται με τις παρακάτω αλλαγές:
• Η διάταξη των φωνών των μ.3, 4 στα 11, 12 έχει αναστραφεί (τα μ.3, 4 έχουν γραφεί με αναστρεφόμενη αντίστιξη).
• Το μέρος αυτό είναι γραμμένο στην τονικότητα της ii (ρε). Τα μ.3, 4 μας οδήγησαν από την I (Ντο) στην V (Σολ) (ανιούσα 5η), τώρα τα μ.11, 12 μας οδηγούν από τη ii (ρε) στην vi (λα) (επίσης ανιούσα 5η).

Συγκρίνετε με τα μ.3, 4 της Αναπτυξης Ι:

Μέτρα 13, 14. Συνέχεια Ανάπτυξης ΙΙ
Με [÷]y συμβολίζουμε τη σμίκρυνση του y (υποδιπλασιασμός των αξιών) και με [Ι÷]y την αναστροφή της σμίκρυνσης του y. Με Τέλεια Πτώση στην vi (λα) οδηγείται στο τέλος το Τμήμα Β της Ιnvention.


Τμήμα C
Μέτρα 15-18. Αναδρομή
Εισάγεται το νέο μοτίβο w το οποίο δρομολογεί την επιστροφή στην I. To w μπορεί να θεωρηθεί ως μεγέθυνση του τελευταίου φθόγγου του μοτίβου x. Το τμήμα αυτό κατασκευάσετε με ένα δίμετρο (μ.15, 16) και την αλυσίδα του, με χρήση των x, [I]x και w.

Μέτρα 18-22. Επαναφορά και Κατάληξη
Παρατηρείστε την στροφή στην υποδεσπόζουσα (IV) λίγο πριν το τέλος της Invention [1] με χρήση της αναστροφής και μεγέθυνσης της κεφαλής του x στην κάτω φωνή, [I2×]x. Στο [2] επαναφορά και κατάληξη στην τονική.Ο Busoni {5} στην κριτική έκδοση των Inventions σημειώνει ότι το arpeggiando που απαντάται σε πολλές εκδόσεις του έργου στην τελική συγχορδία της Ντο μείζονος είναι εκτός ύφους. Μη απαραίτητη κρίνει επίσης την επιβράδυνση του tempo λόγω της στέρεας εγκαθίδρυσης της τονικής στα τελευταία τρία μέτρα.

---

Παραπομπές
{1} Erwin Ratz, Εισαγωγή στη Μουσική Μορφολογία, Νάσος 1987
{2} C4, το μεσαίο ντο του πιάνου.
{3} Οι τρεις βασικοί μετασχηματισμοί μιας πρότυπης ή αυθεντικής μοτιβικής μορφής (συμβολίζεται με: O ή P) είναι:
• Αντιστροφή (Inversion), συμβολίζεται με: I
• Ανάδρομη ή Oπισθοβατική μορφή (Retrograde), συμβολίζεται με: R
• Ανάδρομη της Αντιστροφής (Retrograde Inversion), συμβολίζεται με: RI
{4} 4 Ένα “καλό” μπάσο δεν δημιουργεί “απαγορευμένα” διαστήματα με την άνω φωνή. Στην διπλή αντίστιξη το “απαγορευμένο” διάστημα είναι της 5Κ/4Κ.
{5} BACH-BUSONI, Two Part Inventions, Instructive Edition, Associated Music Publishers, Inc.

Ο John Ogdon παίζει Sorabji

Τον Δεκέμβριο του 1959 ο John Ogdon ερμήνευσε ιδιωτικά στο σπίτι του Ronald Stevenson, στο West Linton της Σκωτίας, το Opus Clavicembalisticum του Kaikhosru Shapurji Sorabji, παρόντος του Christopher Grieve (Hugh MacDiarmid) στον οποίον είναι αφιερωμένο το έργο. Οι εκπληκτικές φωτογραφίες που ακολουθούν είναι του Helmut Petzsch που κάλυψε το γεγονός.

Ο Ogdon στο πιάνο με την παρτιτούρα του Opus.

Ogdon, Grieve, Stevenson

Ogdon, Grieve

Ogdon, Grieve

Ο Ogdon ερμηνεύοντας

Per Aspera

Κάποτε ο Hans von Bülow έγραψε:
"Οι τρεις μεγαλύτεροι συνθέτες είναι ο Bach, o Beethoven και ο Brahms. Όλοι οι άλλοι είναι κρετίνοι."
Ο Moszkowski το διάβασε και υποσημείωσε:
"Οι τρεις μεγαλύτεροι συνθέτες είναι οι  Mendelssohn, Meyerbeer και Moszkowski. Όλοι οι άλλοι είναι Χριστιανοί!."

•

Έφτιαξα ένα διαφορετικό τέλος για την έκτη Σπουδή από τις op.72 "Per Aspera", αντικαθιστώντας την απλή χρωματική του πρωτότυπου (από το μέτρο 42 και μετά).

•

Εκτελέσεις της Σπουδής στο YouTube:

• Yundi Li 

• Mikhail Pletnev (με διαφορετική από το πρωτότυπο κατάληξη)

• Ilana Vered (προλογίζει ο Van Cliburn)

Ο Μόνος Άλλος...

"Πρόσφατα άκουσα έναν πιανίστα στο ράδιο που μου έκανε μεγάλη εντύπωση, Sergio Fiorentino τον λέγαν, τον ξέρετε;" ρώτησε κάποτε ο Horowitz.
Ναι, είναι ο μόνος Άλλος πιανίστας κατά τον Arturo Benedetti Michelangeli.
O Fiorentino γεννήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου του 1927 στην Νάπολη και σπούδασε στο ωδείο San Pietro a Majella της γενέτειρας του με τους Luigi Finizio και Paolo Denza, αποφοίτησε το 1946 και συνέχισε στο Salzburg το 1948. Για τον ίδιο οι ηχογραφήσεις των Cortot, Gieseking, Fischer και Rachmaninov ήταν οι σπουδαιότεροι δάσκαλοί του.
Μια πολλά υποσχόμενη καριέρα την διέκοψε ένας σοβαρός τραυματισμός σε αεροπορικό δυστύχημα το 1954. Προς το τέλος της δεκαετίας επανήλθε με μια σειρά ηχογραφήσεων στην Μ. Βρετανία. Το 1974 αποφασίζει να αποσυρθεί και να ασχοληθεί με την διδασκαλία. Το 1993 επανέρχεται σε μικρές αίθουσες της Γερμανίας στην αρχή και μετά στην Αμερική και ηχογραφεί εκ νέου.
Θεωρείται ένα από τα σπάνια, αν και εν πολλοίς άγνωστα, μεγάλα πιανιστικά ταλέντα του αιώνα που πέρασε. Το ρεπερτόριο του εκτείνεται από τον Bach μέχρι τον Scriabin.

Στο Youtube με keyword Sergio Fiorentino μπορείτε να βρείτε αρκετές ηχογραφήσεις του πολλές από τις οποίες είναι ιδιωτικές και μη επαγγελματικές, αλλά ακόμη κι έτσι ικανές να αναδείξουν το υπέροχο ταλέντο του.

Πηγές
pianostreet.com, Michelangeli’s “Only Other Pianist”: Sergio Fiorentino
Wikipedia, Sergio Fiorentino

Scelsi ο Μυστικός Ι

*

1. Η μουσική μπορεί δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον ήχο. Ο ήχος μπορεί να υπάρξει χωρίς τη μουσική. Ας ξεκινήσουμε μ’ αυτήν την σκέψη.

2. Σας έχω πει την ιστορία με την ψείρα; Μια φορά κι έναν καιρό ήταν κάποιος που ήθελε να μάθει τοξοβολία. Η τοξοβολία είναι μια από τις ασκήσεις πειθαρχίας του Ζεν. Πηγαίνει λοιπόν στον δάσκαλο του Ζεν και του λέει:
- Δάσκαλε θέλω να μάθω τοξοβολία.
- Ωραία, αλλά πρώτα πρέπει να καταφέρεις να δεις την καρδιά της ψείρας.
- Εντάξει, τι πρέπει να κάνω;
- Είναι πολύ εύκολο. Πάρε δυο ξύλα κι ακούμπησέ τα στο έδαφος σε απόσταση ενάμιση μέτρου. Δέσε τώρα μια κλωστή ανάμεσα στα δυο ξύλα και πάρε μια ψείρα, υπάρχουν αρκετές εδώ γύρω, και βάλε την πάνω στην κλωστή. Η ψείρα θα πηγαινοέρχεται πάνω στην κλωστή μέχρι να ψοφήσει. Δεν μπορεί να ξεφύγει από το σχοινί, ούτε να πετάξει.
- Ναι, θα το κάνω.
- Ξάπλωσε τώρα κάτω από την κλωστή και παρακολούθησε το πηγαινέλα της ψείρας.
- Για πόσο καιρό δάσκαλε;
- Για πολύ, πολύ καιρό μέχρι να δεις την καρδιά της ψείρας να κτυπά.
Ο άνδρας αποφασίζει να προσπαθήσει. Ξαπλώνει κάτω από την κλωστή. Παρατηρεί με προσοχή την ψείρα να πηγαινοέρχεται πάνω στην κλωστή.
Όλοι γνωρίζετε ότι αν παρατηρήσει κανείς με προσοχή ένα αντικείμενο για πολύ ώρα το αντικείμενο μεγαλώνει. Αρχίζει να βλέπει πολλές από τις λεπτομέρειες του αντικειμένου.
Ο άνδρας της ιστορίας μας στέκεται ξαπλωμένος κάτω από την κλωστή για πολύ, πολύ καιρό (οι κινέζικες ιστορίες παίρνουν πολύ χρόνο). Ξάφνου μια μέρα αρχίζει να βλέπει την ψείρα να μεγαλώνει. Μέρες αργότερα βλέπει κάτι να κτυπά ρυθμικά στην ψείρα. Ήταν η καρδιά της!
Μ’ αυτόν τον τρόπο ακούει τον ήχο κανείς. Το ένιωσα χωρίς να έχω διαβάσει την παραπάνω ιστορία. Μου συνέβη όταν ήμουν άρρωστος και νοσηλευόμουν σε κλινική [ψυχιατρική κλινική]. Πάντα υπάρχουν πιάνα σε τέτοιες κλινικές, αλλά σχεδόν κανείς δεν τ’ ακουμπά. Έπαιζα στο πιάνο: ντο… ντο… ρε… ρε… Όπως έπαιζα κάποιος είπε: “τούτος δω είναι πιο τρελός κι από μας.”
Αν παίξεις ένα ήχο για πολύ ώρα, ο ήχος “μεγαλώνει”. Γίνεται τόσο μεγάλος ώστε αρχίζεις να ακούς τους αρμονικούς του, γίνεται μεγαλύτερο το μέσα του. Ο ήχος σε αγκαλιάζει, σε γεμίζει, σε περικυκλώνει, κολυμπάς μέσα του. Αλλά ο ήχος είναι γεννήτορας και καταστροφέας μαζί. Μπορεί να θεραπεύσει, αλλά και να καταστρέψει. Ακούς έναν ήχο, σε περικυκλώνει, γίνεσαι μέρος του, σε καταβροχθίζει και δεν χρειάζεσαι κανέναν άλλο ήχο, τα πάντα υπάρχουν σ’ αυτόν τον ήχο, όλο το σύμπαν είναι αυτός ο ήχος. Όλοι οι ήχοι περιέχονται σ’ αυτόν τον ήχο από την αρχή.

3. Δεν έχεις ιδέα για το τι κρύβεται σε έναν και μόνο ήχο. Υπάρχει αντίστιξη, ηχοχρώματα που εναλλάσσονται, αρμονικοί που τον κάνουν να ακούγεται διαφορετικός και ταυτόχρονα τον διαπερνούν μέχρι τον πυρήνα του. Μέσα σε έναν ήχο υπάρχουν κινήσεις προς τα μέσα του και προς τα έξω του. Μόλις ο ήχος μεγαλώσει γίνεται μέρος του σύμπαντος. όσο μικρός κι αν φαίνεται ένας ήχος τα περιέχει όλα.

4. Ο ήχος είναι σφαιρικός παρόλο που στην πρώτη του ακρόαση φαίνεται δισδιάστατος. Κάθε τι που είναι σφαιρικό έχει ένα κέντρο. Μόνο αυτός που φτάνει στο κέντρο του ήχου είναι μουσικός. Αυτός που δεν το καταφέρνει είναι ερασιτέχνης μουσικός. Στον ερασιτέχνη αξίζει σεβασμός, αλλά δεν είναι πραγματικός μουσικός, πραγματικός καλλιτέχνης.

5. Τι είναι η καλλιτεχνική δημιουργία; Είναι η ικανότητα να σταματάς την κίνηση, να παγώνεις μια στιγμή του χρόνου, να την αποσπάς [από τον χρόνο] και να μεταφράζεις αυτή την κίνηση σε ένα λεκτικό, ηχητικό ή πλαστικό υλικό με όλη την ψυχή σου.

6. Η Τέχνη είναι εύκολη, ή δεν είναι.

7. Δεν είμαι συνθέτης… Σύνθεση σημαίνει: να συνδυάζεις διαφορετικά αντικείμενα, componere, δεν είναι αυτό που κάνω. Δεν είναι αυτό η μουσική μου. Δεν είναι δωδεκαφθογγική. Δεν είναι ποϊντιλιστική. Δεν είναι μινιμαλιστική. Τι είναι λοιπόν; Κανείς δεν ξέρει. Οι ήχοι είναι μόνο ενδύματα. Αλλά αυτό που βρίσκεται κάτω από τα ενδύματα είναι το ενδιαφέρον. Δεν νομίζετε;

Klingende Buchstaben

Το όνομα BACH με τη χρήση δύο πενταγράμμων, τριών κλειδιών, ενός φθογγόσημου και μιας αλλοίωσης.

Στο γερμανικό σύστημα αντιστοιχίας γραμμάτων-φθόγγων (Klingende Buchstaben):

Β = σιb, A = λα, C = ντο και Η = σι.

*

To Klingende Buchstaben (Ηχούντα Γράμματα) παραπέμπει και στο ομώνυμο έργο του A. Schnittke για σόλο τσέλο (1988).

ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Lament for solo flute (1988)

---

Από συναυλία της Iwona Glinka στην αίθουσα συναυλιών του Ωδείου Φ. Νάκας, 9 Φεβρουαρίου 2012. Λήψη βίντεο με iPhone 4.

Σκέψη Απελπισίας

Το 21 μας βοήθησαν οι Ευρωπαίοι έναντι των Τούρκων. Για σκεφτείτε να τα φέρει έτσι η Ιστορία και να μας βοηθήσουν οι Τούρκοι τώρα να αποτινάξουμε το ζυγό των Ευρωπαίων!

Ωδειακές Ιστορίες

- Κύριε θέλω να μάθω να παίζω άρπα.
- Μα δεν κάνεις πιάνο;
- Μάλιστα κύριε.
- Τι τάξη είσαι;
- 2ο Μέση.
- Ε, καλύτερα να πάρεις το Πτυχίο σου πρώτα και μετά ασχολείσαι με άλλο όργανο.
- Κάνω 12 χρόνια κύριε. Πόσο πιάνο πια να μάθω;

+ Gustav Leonhardt

Gustav Leonhardt

30 Μαίου 1928 - 16 Ιανουαρίου 2012

+ Alexis Weisenberg

Alexis Weisenberg

26 Ιουλίου 1929 - 8 Ιανουαρίου 2012

*

Είχα αγοράσει το CD, χάριν πληρότητας της συλλογής μου με τις Goldberg, πριν από πολλά χρόνια. Τον πιανίστα δεν τον ήξερα. Τότε τους συνέκρινα όλους με τον Gould. Μου τράβηξε την προσοχή από τις πρώτες νότες της Άριας και με σάστισε στην πρώτη παραλλαγή με το accelerando της. Τον απέρριψα συνοπτικά γιατί δεν ήταν ο Gould…
Αργότερα στο Internet τον ξαναβρήκα, αγόρασα και κάποια άλλα CDs του και τον εκτίμησα όπως του άξιζε. Πριν από λίγες μέρες, στις 8 Ιανουαρίου, πέθανε στο Λουγκάνο της Ελβετίας σε ηλικία 82 ετών μετά από μακρόχρονη ασθένεια.
Ο λόγος για τον Alexis Weisenberg, εβραϊκής καταγωγής, γεννημένο στη Σόφια. Μεγάλωσε μέσα σε μια μουσική οικογένεια και τα πρώτα μαθήματα πιάνου τα πήρε από την μητέρα του. Η πρίμα βίστα μουσικής δωματίου ήταν γι' αυτούς σαν να βλέπουμε εμείς κάποιο σίριαλ στην τηλεόραση. Ο επόμενος δάσκαλος του ήταν ο  Pancho Vladigerov, ένας οδοντίατρος και ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες της Βουλγαρίας. Στο σπίτι του δασκάλου του άκουσε τον Lipatti να παίζει ζωντανά.
Το πρώτο του ρεσιτάλ το έδωσε 10 χρονών και συμπεριλάμβανε και μια σπουδή του για πιάνο. Από την Βουλγαρία περιπετειωδώς - έσωσε αυτόν και την μητέρα του από στρατόπεδο συγκέντρωσης ένας Γερμανός στρατιώτης - στην Τουρκία κι από κει στο Ισραήλ και στην Ακαδημία Μουσικής του Ισραήλ με καθηγητή τον Leo Kestenberg. Έπαιξε για πρώτη φορά με ορχήστρα το 1945 με την Φιλαρμονική του Ισραήλ υπό τον Bernstein. Το 1946 τον βρίσκουμε να σπουδάζει με την Olga Samaroff και περιστασιακά με τον Artur Schnabel και την Wanda Landowska στην Νέα Υόρκη. Με υπόδειξη του Horowitz λαμβάνει μέρος στο Leventritt Award competition και τον κερδίζει το 1947. Την ίδια χρονιά παίζει το Rach 3 με την Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης υπό τον George Szell.
Άρχισε τις περιοδείες σε Ευρώπη και Αμερική και το 1956 επέλεξε ως έδρα του το Παρίσι και πήρε την Γαλλική υπηκοότητα. Για 10 χρόνια σταμάτησε να παίζει και επαναπροσδιόρισε την πιανιστική τεχνική του. Το 1966 επανήλθε δίνοντας ένα ρεσιτάλ στο Παρίσι. Ο Karajan τον χαρακτήρισε σαν έναν από τους καλύτερους πιανίστες του καιρού του. Συνέχιζε να παίζει ακόμη και σε μεγάλη ηλικία μέχρι που τον κατέβαλε μια μακρόχρονη ασθένεια.

Μέθοδος Πιάνου

Από τον φίλο ΕΚ.
*

Για να είμαστε ακριβείς to "press any key to continue" πρέπει να νοηθεί ως "πάτα οποιοδήποτε πλήκτρο για να συνεχίσω", ο υπολογιστής δηλαδή, όχι ο χρήστης. Βέβαια αν συνεχίσει ο υπολογιστής, θα συνεχίσει κι ο χρήστης τη δουλειά του... Στην περίπτωση του πιάνου δυστυχώς αυτό δεν ισχύει, πιέζεις ένα πλήκτρο, το πιάνο όπως οφείλει εκ κατασκευής παράγει έναν ήχο αλλά δεν υπάρχει συνέχεια από την πλευρά του οργάνου.

Το όποιο χιούμορ της γελοιογραφίας βασίζεται σ' αυτό που αποκαλεί ο Καίσλερ στην Πράξη της Δημιουργίας (1963) αμφισυνδεδεμένες μήτρες.

Ένα ανέκδοτο του Σοπενχάουερ, αν και σεπτή κοτσάνα κατά τον Καίσλερ, ξεκαθαρίζει τον όρο:

Ένας κατάδικος έπαιζε χαρτιά με τους δεσμοφύλακες του. Όταν τον έπιασαν να κλέβει τον πέταξαν έξω από την φυλακή.

Μήτρα Ι: Τιμωρούμε τα κακά στοιχεία κλείνοντας τα μέσα.

Μήτρα ΙΙ: Τιμωρούμε τους κλέφτες πετώντας τους έξω.

Αν ορίσουμε ως μήτρα Ι / επίπεδο Ι στην ανωτέρω γελοιογραφία τον υπολογιστή και ως μήτρα ΙΙ / επίπεδο ΙΙ το πιάνο η τομή τους -τουλάχιστον για τις ανάγκες της γελοιογραφίας - είναι η ύπαρξη πληκτρολογίου.  Αυτή η τομή πυροδοτεί το αστείο.

Το Προσωπικό Συναίσθημα

"Δεν αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω την απογοήτευση μου, τον θυμό μου ή κάποιο άλλο ανάλογο συναίσθημα. 
Θα το κάνω όταν πρόκειται για ένα δραματικό κομμάτι που απαιτεί μια τέτοιου είδους έκφραση, όπως στην όπερα για παράδειγμα. 
Ποτέ όμως δεν θα εξέφραζα την απογοήτευση ή τον θυμό μου επειδή δεν θέλω να επιβάλλω τέτοιου είδους συναισθήματα στον ακροατή. Δεν θέλω να ακούσουν τα προβλήματα μου.
Όταν ακούω μια εκτέλεση δεν θέλω να ακούω τα προβλήματα του καλλιτέχνη.
 Θέλω να μου δώσει κάτι από το καλύτερο μέρος του εαυτού του.
Δεν θα με ενδιέφερε ένας καλλιτέχνης που ανεβαίνει στη σκηνή και αυτοϊκανοποιείται βγάζοντας προς τα έξω όλα του τα προβληματικά συναισθήματα, 
ίσως βέβαια κάποιοι να πλήρωναν γι' αυτό."

Από μια συνέντευξη του Bill Evans στον Les Tomkins.

*

Ίσως αυτό που θέλει να πει ο Έβανς εδώ είναι ότι ο καλλιτέχνης - συνθέτης ή εκτελεστής - πρέπει να αποφύγει την αυτοβιογραφική έκφραση και να στοχεύσει σε κάτι ανώτερο. Ακόμη κι αν το έργο είναι αυτοβιογραφικό από τη φύση του, όπως η Φανταστική του Berlioz για παράδειγμα, ο καλλιτέχνης πρέπει να αποβλέπει με την βοήθεια της Τέχνης και της τεχνικής του σε κάτι που να μας αφορά όλους και ταυτόχρονα να μας κάνει καλύτερους. Θα μπορούσε να απαιτήσει κάποιος βέβαια να ορισθούν οι έννοιες του "ανώτερου" και του "καλύτερου", υπονοώντας την αξιωματική καταγωγή τους και μοιραία την σχετικότητα τους. Δεν μπορώ να τις ορίσω, μπορώ όμως να τις καταδείξω σ' αυτό που "μένει" στην ψυχή μετά από μια ακρόαση του Allegretto της 7ης του Μπετόβεν…

Ο Κύκλος των 5ων

Ο κύκλος των 5ων είναι μία γεωμετρική αναπαράσταση των 12 μειζόνων και των σχετικών τους ελασσόνων κλιμάκων του τονικού συστήματος, καθώς και των οπλισμών τους. Καταδεικνύει τις λειτουργικές σχέσεις μεταξύ των κλιμάκων - τονικοτήτων και χρησιμοποιείται ως εκπαιδευτικό, αναλυτικό και συνθετικό εργαλείο. Για πρώτη φορά στην ιστορία της μουσικής εμφανίστηκε το 1679 στο διδακτικό σύγγραμμα Grammatica του Ουκρανού συνθέτη και θεωρητικού Nikolai Diletsky.

Για την κατασκευή του, χωρίζουμε ένα κύκλο σε 12 κυκλικούς τομείς με επίκεντρη γωνία 30 μοιρών ο καθένας. Σε κάθε κυκλικό τομέα τοποθετούμε από μια μείζονα με την σχετική της ελάσσονα κλίμακα. Ένας κυκλικός τομέας 90 μοιρών θα περιλαμβάνει 6 κλίμακες, οι οποίες ονομάζονται γειτονικές ή κοντινές, π.χ. Ντο/λα, Σολ/μι, Φα/ρε.

Εκκινώντας από την Ντο και προχωρώντας δεξιόστροφα στον κύκλο των 5ων, οι κλίμακες διατάσσονται κατά ανιούσες 5ες (ισοσυγκερασμένες!) και κάθε φορά προστίθεται μία δίεση στον οπλισμό, μέχρι την Ντο#. Τρεις κλίμακες έχουν εναρμόνιες: οι Σι/Ντοb, Φα#/Σολb και Ντο#/Peb. Εκκινώντας από την Ντοb και προχωρώντας συνεχίζοντας την δεξιόστροφη κίνηση, μία ύφεση αφαιρείται σε κάθε βήμα μέχρι να προσεγγίσουμε εκ νέου την Ντο χωρίς αλλοιώσεις στον οπλισμό.

Αντίστοιχα, εκκινώντας από την Ντο και προχωρώντας αριστερόστροφα στον κύκλο των 5ων, οι κλίμακες διατάσσονται κατά κατιούσες 5ες και κάθε φορά προστίθεται μία ύφεση στον οπλισμό, μέχρι την Ντοb. Εκκινώντας από την Ντο#, την εναρμόνια της Ρεb, και συνεχίζοντας την αριστερόστροφη κίνηση, μία δίεση αφαιρείται σε κάθε βήμα μέχρι να προσεγγίσουμε εκ νέου την Ντο χωρίς αλλοιώσεις στον οπλισμό.

Κινούμενοι δεξιόστροφα οι συγχορδίες αποκτούν λειτουργία δεσπόζουσας (V), κατά την αριστερόστροφη κίνηση λειτουργία υποδεσπόζουσας (IV).

Κύκλο 5ων μπορεί να έχουμε μόνο στο συγκερασμένο σύστημα, σε άλλα συστήματα χορδίσματος (με 5ες μη συγκερασμένες), ο κύκλος γίνεται σπείρα των 5ων! Ο κύκλος κλείνει στο ισοσυγκερασμένο σύστημα διότι οι 5ες έχουν "πειραχθεί", για την ακρίβεια είναι "χαμηλωμένες", έτσι ώστε εκκινώντας από έναν δοσμένο φθόγγο και προχωρώντας κατά 5ες, μετά από 12 βήματα και σε εύρος 7 οκτάβων επιστρέφουμε στον αρχικό φθόγγο. Το Πυθαγόρειο χόρδισμα για παράδειγμα δεν κλείνει τον κύκλο κατά 23.46 cents, ένα διάστημα γνωστό ως Πυθαγόρειο κόμμα.

*

Οι αγγλόφωνοι σπουδαστές της θεωρίας Μουσικής βρίσκουν χρήσιμους τους παρακάτω μνημονικούς κανόνες για τη σειρά των διέσεων και υφέσεων:
Μνημονικός κανόνας για την σειρά των διέσεων: Fat Cats Go Dancing At Eds Broiler.
Μνημονικός κανόνας για την σειρά των υφέσεων: Boogie Ends And Down Go Cats Fast.

*

Ακολουθεί μια άσκηση για την μελέτη του κύκλου των 5ων στο πιάνο (κάθε μείζονα συγχορδία όταν "πάρει" την 7η μικρή της αποκτά λειτουργία δεσπόζουσας [V7]).

Μια Νύχτα για Ψάρεμα

Δυο γερόντοι κριεμπάρδηδες, νησιώτες Νυδρεώτες,
άστε ντούε, Αρβανίτες, σύντροφοι και γκιέρηδες,
με κάμπoσους, πολλούς, στην πλάτη χρόνους, λάσκους, λεύτερους, 
ακόμα και αλόγιστους, ταλαίπωρους, αλμυρησμένους, θαλασσινούς.
Κουρασμένοι και κακοπερασμένοι,
είχουνε ξεχάσει πια από καιρό να ντουκιάρουν σε σεντόνια,
 να ’ναι καλά οι μπατανίες, και τα σκευρωμένα τους πλευρά, 
απ’ τα πανιόλα και τα κουβούσια, που δέχονταν τα κορμιά τους, 
έτσι για κανά  νύπνο της συφοράς.
Γερά, παλιά, σφυρηλατημένα, κόκαλα… 
Σκουριασμένα κινήσανε λοιπόν για ψάρεμα με μερτικά, ως πάσα βράδυ,
ένα για τον καθένανε, κι ένα για τη παζαρομένη «κούντουλα».
Μόνε, κι αυτή μαθές το’θελε το κομπόδεμα για τα δικά της τα χαϊδέματα, 
καψίματα, παλαμίσματα, φιασίματα, μπογιές, και διάφορα εργαλεία, 
κόβανε κι αυτά μονέδα μπόλικια μαθές, από κάπου έπρεπε και τούτανε να βγούνε.
Έπρεπε νάχει τά κέφια της κι αυτή η βεργολυγερή να ντους κάνει τα χατήρια, 
μη και πάρει η «αρχόντησα» τη κάτου βόλτα, και τους αφήσει σύξηλους καμνιά νώρα κακή.
Γερόντισα γέτιζα, και τούτηνη, σακατεμένη....
Ομώς ακόμα που το λέει η περδικούλα ντης.
Να δούμε το λοιπός το τι ντους έλαχε, και τι ’χαν ειπωμένα με κείνηνε τη γλώσσα ντους της εποχής, 
τη ντόμπρα, τη κοφτή ντοπιολαλιά, τη μουσικάτη, 
μ’ ένα σκαζμό αρβανίτικες εκφράσεις μαγειρεμένες μέσα ντης, 
έτσι για  νοστιμιά του λόγου, 
καί νόμιζες οπού το στόμθι ντους έσταζε μέλι θυμαρίσιο
και η αναμνοή ντους μοσχοβόλαγε κάτι σα φούλι υδραίικο.
Και άσχημη δε βγήκε η συνταγή τούτηνης εδώ της γλώσσας,
κι ας ήτονε και μπάσταρδη, αλλά με το καιρό σιγά-σιγά αλίμονο, που έσβυσε για τά καλά, κι΄ούτε κανείς που τη θυμάται...
Για ψάρεμα που λες, που σε καλό ντους βγήκε, 
αλλά όπου πολύ που τους πιλάτεψε το τρισκατάρατο, εκείνηνε ντη νυχτιά,
ντους έβγαλε την πίστη.

- Χαϊντε με το καλό, καλή καλάδα, καί πλούσια μαλάτσα....

*

Ολόκληρο το πρωτότυπο αυτό κείμενο που χρησιμοποιεί την ξεχασμένη υδραίικη ντοπολαλιά, τη μουσικάτη, μ’ ένα σκαζμό αρβανίτικες εκφράσεις μαγειρεμένες μέσα ντης, έτσι για  νοστιμιά του λόγου, μπορείτε να διαβάσετε στο ιστολόγιο του Ανδρέα Πουλάκη.

Questiones quaedam Philosophiae

Αυτή είναι μια σελίδα από το σημειωματάριο του Νεύτωνα όταν ήταν προπτυχιακός φοιτητής στο Trinity College (κολέγιο τῆς Ἁγίας Τριάδας τοῦ Κέμπριτς) και το χρησιμοποίησε από το 1661 ως το 1665.

Το πανεπιστήμιο Κέμπριτζ, όπου δίδασκε ο πατέρας του Διαφορικού και Ολοκληρωτικού Λογισμού, επιτρέπει πλέον για πρώτη φορά τη διαδικτυακή πρόσβαση οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου στα ψηφιοποιημένα χειρόγραφα και πρωτότυπα τυπωμένα έργα του μεγάλου επιστήμονα. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η πρωτότυπη τυπωμένη έκδοση του αριστουργήματός του Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας [στον σύνδεσμο ενδιαφέρον άρθρο του Γραμματικάκη]), μαζί με τις εμβόλιμες σχετικές χειρόγραφες σημειώσεις και απαντητικά σχόλια στους επικριτές του, που ο ίδιος είχε κάνει πάνω στο δικό του αντίτυπο.

*

Η επιλογή της σελίδας του σημειωματαρίου όπως καταλαβαίνετε δεν είναι τυχαία…

Διαφορά, Αναλογία και Συμβάν, ό,τι χρειαζόταν να πάρει από τον Σταγειρίτη για την έννοια της παραγώγου!

Μακάρι να είχε προλάβει ο Αρχιμήδης! Σε αντίθεση με τον Sagan πάντως πιστεύω ότι το πνευματικό διάλειμμα του Άγιου Μάξιμου και του Ψευδο-Διονύσιου ήταν ψυχικά θεραπευτικό...

Πολλά χρόνια μετά το Λύκειο κατάλαβα ότι η Γραμματική και το Συντακτικό του Τζάρτζανου ήταν μαθηματικά βοηθήματα.

*

Όλο το σημειωματάριο μπορείτε να το μελετήσετε / θαυμάσετε σε ηλεκτρονική μορφή εδώ.

KHNOPPF: Ακούγοντας Σούμαν

Fernand Khnopff, 1883 / Ακούγοντας Σούμαν

*

Τώρα που συνηθίσαμε την μουσική να την ακούμε βλέποντας και το συνοδευτικό βίντεο στο YouTube, ο πίνακας του Khnopff μου υπενθύμισε ότι την μουσική την ακούμε με το βλέμμα στραμμένο προς τα έσω.

Περί χρόνου [και πάλι]

“Ο χρόνος επιτελεί ένα έργο πολύ σημαντικότερο από το μετρητικό. Τρέπει η μπορεί να τρέψει τη φυσική συνθήκη σε πολιτισμό, εντάσσοντάς την στους σκοπούς του ανθρώπου.”

Στέλιος Ράμφος

*

Λαμβάνοντας υπόψη το σχόλιο του Γ.Χ, η ανωτέρω πρόταση θα μπορούσε να γενικευθεί:

"Οι έννοιες του χώρου και του χρόνου και οι τέσσερις θεμελιώδεις δυνάμεις της Φύσης μπορούν να τρέψουν τις φυσικές συνθήκες σε πολιτισμό, εντάσσοντάς τες στους σκοπούς του ανθρώπου."

*

Πρόκειται για μια παραλλαγή της διατύπωσης της Ανθρωπικής Αρχής.

Η Διάβολος

Ήταν η γέννα μιας παρθένας αφορμή

το θαύμα του υμένα

που μας έπεισε να καταταγούμε Αχαιοί

και να ξεσκεπάσουμε αγνώμονες την φτέρνα.

*

Στα χρόνια που διδάσκω συνάντησα πολλούς αξιόλογους νέους ανθρώπους. Ο Γιώργος ήταν ένα πραγματικά πολύ ενδιαφέρον και ιδιαίτερα ταλαντούχο παιδί του πάλαι ποτέ θάλλοντος Δημοτικού Ωδείου Λαμίας, συναισθητικός - άκουγε απόλυτα τα τονικά ύψη έχοντας τα συνδυάσει με συναισθήματα, αγάπη, μίσος κλπ - εφευρετικός και πρωτότυπος στη σκέψη του. Μια μέρα ήρθε στο μάθημα και μου ανακοίνωσε το σχέδιο του να κατασκευάσει μια υπερμελωδία, μια μελωδία δηλαδή που θα αποτελείτο από τα καλύτερα τμήματα γνωστών μελωδιών. Συζητήσαμε για ώρα το θέμα, μου θύμισε την ερώτηση από τον δόκτορα Φάουστους του Mann που υποβάλλει ο νεαρός Adrian Leverkühn στον δάσκαλο Wendell Kretzschmar: γιατί η σονάτα να έχει μόνο δύο θέματα και να μην είναι ένα καλειδοσκόπιο μουσικών ιδεών από την αρχή μέχρι το τέλος;

Τελικά ακολούθησε μια άλλη σπουδαία Τέχνη, αυτήν των υπολογιστών - μου είχε προτείνει μια φορά να μου φέρει μια δισκέτα με ιούς υπολογιστών, τι να την κάνω, τον ρώτησα, να στέλνεται στους φίλους σας, μα τότε θα πάψουν να είναι φίλοι μου...

Με χαρά τώρα βλέπω να εκδίδεται η πρώτη του ποιητική συλλογή και μ' ακόμη μεγαλύτερη διαπιστώνω ότι η ποίηση συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει τους νέους ανθρώπους. Ίσως αυτό να είναι και η μεγαλύτερη ελπίδα για το μέλλον.

Music for the Common Man

Who shall speak for the people?
who has the answers?
where is the sure interpreter?
who knows what to say?
Who can write the music jazz-classical
smokestacks-geraniums hyacinths-biscuits
now whispering easy
now boom doom crashing angular
now tough monotonous tom tom
Who has enough split-seconds and slow sea-tides?

Carl Sandburgh, The People, Yes (1936)

Ξενάκης / Πυθοπρακτά (1955-56)

Stockhausen - Refrain (1959)

*

Those who wish to understand what I have written for the three players in REFRAIN must read the score.

Those who wish to understand how the players interpret my score must know the score and compare performances.

Those who simply wish to hear (not understand) a piece of music need only listen.

What is left to be explained?

*

Ο Stockhausen έγραψε το έργο Refrain για τρεις εκτελεστές το 1959 και το αφιέρωσε στον φίλο του Ernst Brucher. Η πρώτη εκτέλεση δόθηκε στις 2 Οκτωβρίου του 1959 στο Βερολίνο με τον David Tudor, πιάνο και wood-blocks, τον Cornelius Cardew, celesta και antique cymbals και τον Siegfried Rockstroh, vibraphone, cowbells και glockenspiel.

Λίγες πληροφορίες για την ιστορία, την σύνθεση και την δομή του έργου μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Μια ιστορική εκτέλεση του έργου μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Η παρτιτούρα του έργου μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν mandala (मण्डल) για διαλογισμό.

Piccolo Concerto Grosso II

Breathing Patterns

O Brahms για την Σύνθεση

1. Το πιο σημαντικό αντικείμενο μελέτης στη μουσική είναι η Αυστηρή Αντίστιξη.

2. Είναι καλό και χρήσιμο να γράφει παραλλαγές ο αρχάριος.

3. Συνήθως οι καλλίτερες των ιδεών ρέουν αυθόρμητα από το χέρι ή το νου, αυτές είναι και οι ιδέες που αντέχουν σε μια σύνθεση.

Μουσικό Κουτί

---

Πατήστε Play επιλέξτε στα Settings κάτω δεξιά 720p και τέρμα δεξιά Full Screen.