Δευτέρα 18 Αυγούστου 2008

Πρώτοι στα τηλέφωνα

Ο αριθμός 10.123.457.689 είναι ο μικρότερος πρώτος που περιέχει όλους τους αριθμούς από το 1 μέχρι το 10. Ψάχνω τον μικρότερο πρώτο με 12 ψηφία που να περιέχει όλους τους αριθμούς από 1 μέχρι το Β στο δωδεκαδικό για να φτιάξω μία σειρά. Άσχετο με τα υπόλοιπα.

Ο Ευκλείδης δεν απέδειξε ότι οι πρώτοι είναι άπειροι, αλλά ότι δοθέντος ενός πρώτου πάντα θα υπάρχει κάποιος μεγαλύτερος πρώτος. Υπάρχει διαφορά και μάλιστα σημαντική (ενεργεία και δυνάμει άπειρο), άσχετο όμως κι αυτό με τα τηλέφωνα.

Ο αριθμός του κινητού μου τηλεφώνου είναι ο 321.367.945-οστός πρώτος, και μπήκαμε στο θέμα!

Το άθροισμα των ψηφίων του κινητού μου είναι 3 φορές ο 5-ος πρώτος, αν δε διαιρεθεί (ο αριθμός του κινητού μου) με τον αριθμό των μαθητών του Κυρίου (αριθμός που ως γνωστών ισούται με νόημα με τους άθλους του Ηρακλή, σίγουρα κάποιος θα πιστεύει κάτι τέτοιο) δίνει ένα ανάγωγο κλάσμα με αριθμητή τον ως άνω προκύψαντα πρώτο και παρονομαστή τον αριθμό που πρέπει να πολλαπλασιαστεί (ο πρώτος) για να δώσει το άθροισμα των ψηφίων του κινητού μου. Έτσι πάει.

Το σταθερό μου τηλέφωνο δεν είναι δυστυχώς πρώτος, αν όμως του αφαιρέσουμε το 1.893.700.000 (ο αριθμός αυτός προκύπτει από την απαλοιφή ενός από τα τρία ίδια ψηφία στο μέσον του αριθμού του τηλεφώνου μου έτσι ώστε ο αριθμός από 10-ψήφιος να γίνει 9-ψήφιος) προκύπτει ο 11623054-οστός και πολύ πρώτος! Παρεπιπτώντος η φυλή Protei της κεντρικής Αφρικής πιστεύει ότι οι πρώτοι είναι τα οστά των αριθμών και μάλιστα διαθέτει και μια ενορατική απόδειξη της εικασίας του Riemann ([ειρήσθω δε] ότι οι αριθμοί κατά τους Protei είναι έμβια όντα κι όχι ιδεατά κατά την πυθαγορικοπλατωνική παράδοση, τα οποία κατοικούν στον πλανήτη ΣΟΜΘΙΡΑ. Ο,τι θέλουν πιστεύουν αυτοί οι αφρικανοί, [εν παρόδω] τον Λούα-Λούα δεν έπρεπε να τον δώσουμε).

Αν το άθροισμα των πρώτων παραγόντων του αριθμού του σταθερού μου τηλεφώνου υποτετραπλασιαστεί δίνει τον 111-στο πρώτο.

Παίρνοντας διαδοχικά ανά δύο τους αριθμούς του σταθερού μου σχηματίζονται δύο πρώτοι, ο 5-ος και ο 13-ος. Όχι και τίποτα σπουδαίο, πέρα από το γεγονός ότι οι θέσεις των πρώτων είναι επίσης πρώτοι. [Αναρωτιέμαι αν οι πρώτοι που βρίσκονται σε θέσεις με πρώτο αύξοντα αριθμό (το 2, το 5, το 11, κλπ) είναι πιο «πρώτοι» από τους υπόλοιπους!]. Για το κινητό ούτε λόγος.

Το άθροισμα των λογαριασμών κινητού και σταθερού συνήθως δεν το ελέγχω για την πρωτοσύνη του λόγω μιας ελαφράς αδιαθεσίας που με καταβάλει σε τέτοιες περιπτώσεις. Η ίδια αδιαθεσία με καταβάλλει και σε πολλές άλλες περιπτώσεις. Η μακάρια ηρεμία του Βούδα θα μπορούσε να ιδωθεί σαν μια διαρκής α-διαθεσία, με την έννοια ότι δεν διέθετε την σκέψη του σε τίποτε άλλο πέραν του τίποτε άλλου.

Αυτά τα γράφω αγναντεύοντας τα παράλια της Δ. Πελοποννήσου – τα οποία γλαφυρά απεικονίζονται στον ανωτέρω γεωφυσικό χάρτη της περιοχής - και περιμένοντας να χωνέψω, την βαριά όντως, χθεσινοβραδινή παστρουμαδόπιτα (νόστιμη η άτιμη, εντούτοις, την αμαρτίαν μου εγώ γιγνώσκω και η ανομία μου ενώπιον μου εστίν δια παντός). «Η συνειδητοποίηση της αμαρτίας είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για τον αμαρτωλό, τα επόμενα και σαφώς πιο εύκολα είναι η επανάληψη της ίδιας αμαρτίας, ή η ανακάλυψη νέων» (από το Εγκόλπιο του καλού Κατηχητόπουλου, απεσύρθη πριν την έκδοση του).

Νομίζω ότι ήρθε η ώρα για μπάνιο τώρα (το τώρα της συγγραφής αυτών των σκέψεων είναι διαφορετικό από το τώρα της καταχώρησης των στο διαδίκτυο, δεδομένου του ότι εδώ, τώρα πια εκεί, δεν έχω σύνδεση στο διαδίκτυο. Εγώ αυτά τα τώρα τα βλέπω σα χάντρες περασμένες σε σκοινί, οι Τραλφαμαντοριανοί σαν δυο φέτες ψωμί του τοστ, τη μία πάνω στην άλλη).

Σημείωση: Ο Kurt Vonnegut πέθανε στις 11 Απριλίου του 2007, έτσι έπρεπε να πάει, έτσι πήγε, το ήξερε κι ο ίδιος. 1452 χρόνια περίπου πριν τη σύνθεση του πρώτου βιβλίου του Καλώς Συγκερασμένου, κάποιος, λίγο πριν πεθάνει ψιθύρισε με μεγάλη δυσκολία λόγω σοβαρότατου προβλήματος στο λαιμό του:
"Προσπαθήστε να συμφιλιώσετε το θείο που υπάρχει μέσα σας με το θείο που υπάρχει στο σύμπαν."
Έτσι θα έπρεπε να πηγαίνει!

Σάββατο 9 Αυγούστου 2008

Μορφολογία / Ανάλυση 2: MOZART Piano Sonata K.545 / I. Allegro

ΤΩι ΜΠΕΡΕΚΕΤΗι
Η Σονάτα σε Ντο Κ.545 είναι η πύλη που εισάγει στο μαγευτικό κόσμο της σονάτας κάθε νεαρό πιανίστα, αλλά και ένα προσβάσιμο και συνάμα υπέροχο κομμάτι για τον ερασιτέχνη. Ο Mozart την εισήγαγε στον κατάλογο των έργων του στις 26 Ιουνίου του 1788, μαζί με την Συμφωνία Νο.39, ως “Eine kleine Klavier Sonate fur anfaenger” (Μια Μικρή Σονάτα για Πιάνο για τους Αρχάριους). Είναι επίσης γνωστή ως “for beginners”, “Sonata facile” και “Sonata semplice”. Είναι πιθανόν η σονάτα να γράφτηκε ως διδακτικό έργο για κάποιον μαθητή του. Στις 2 Αυγούστου του 1788, ο Mozart γράφει στην αδελφή του και πιθανώς αναφέρεται στην Κ.545: “Πραγματικά έχεις κάθε λόγο να είσαι θυμωμένη μαζί μου! Θα συνεχίσεις όμως να είσαι όταν θα λάβεις με το ταχυδρομείο την τελευταία σύνθεση για πιάνο; Σίγουρα όχι! Μ’ αυτό τον τρόπο ελπίζω να διορθώσω τα πράγματα”.
Το χειρόγραφο της σονάτας είναι χαμένο. Η σονάτα εκδόθηκε το Φεβρουάριο του 1805 (δεν εκδόθηκε ενόσω ζούσε ο Mozart) από το Bureau de arts et d’ Industrie στη Βιέννη με τον τίτλο “Sonate facile pour le pianoforte”. Ακολούθησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τρεις ακόμη εκδόσεις, το έργο όμως δεν συμπεριλήφθη στην έκδοση Oeuvres Complete του οίκου Breitkopf & Haertel.
Η σχετική τεχνική ευκολία της σονάτας – κανένα έργο του Mozart δεν είναι εύκολο – δεν σημαίνει και απλοϊκότητα, ή έστω απλότητα στην συνθετική τεχνική. Θα εξετάσουμε κατωτέρω μερικά σημεία της σονάτας που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ας ξεκινήσουμε με μια ερμηνεία της Ingrid Haebler του πρώτου μέρους - από τις καλλίτερες, αν όχι η καλλίτερη ερμηνεία κατά τη γνώμη μου:
A. Τονικό Πλάνο
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σονάτας Κ.545 είναι ότι η Επανέκθεση της εισάγεται στην IV και όχι στην συνήθη I (false recapitulation / Gauldin). Με αυτόν τον τρόπο η διαδοχή I – V (Α΄ και Β΄θέμα) της Έκθεσης αντικατοπτρίζεται τρόπον τινά στην IV – I της Επανέκθεσης. Το τμήμα της Επεξεργασίας, εκκινώντας από την V, οδηγείται στην V/IV. Αυτή η κατασκευή δημιουργεί μια ωραία αίσθηση ισορροπίας: η Ι εξισορροπείται από μια ανιούσα 5η, στο τέλος της Έκθεσης (V), και μια κατιούσα 5η, στην αρχή της Επανέκθεσης (IV). Εκτός από την Κ.545, το ίδιο τονικό πλάνο συναντάμε στην Συμφωνία Νο.5, στην Σονάτα op.120 και στην Σονάτα op.164 του Schubert, καθώς και σε μερικές σονάτες του Clementi.
Υπό μορφή διαγράμματος το τονικό πλάνο του πρώτου μέρους της K.545 έχει ως εξής:

Με την ευκαιρία δύο ακόμη ενδιαφέροντα παραδείγματα διατάραξης του συνήθους τονικού πλάνου της φόρμας σονάτας:
Ο Schubert στην Συμφωνία Νο.9 σε Ντο, εισάγει το Α΄ θέμα στην Επανέκθεση στην bIII (Mιb). O Schubert ξεγελά τον ακροατή με 76 μέτρα ισοκράτη G (515-590), όλα δείχνουν ότι θα επακολουθήσει η λύση του G στο C (V – I), εντούτοις 8 μέτρα πριν την Επανέκθεση (591-598), εκλαμβάνει το G ως 3η της Μιb και εισάγει το Α΄ θέμα στην Επανέκθεση στην bIII (mode mixture).
Στην Συμφωνία Νο.4 σε φα του Tchaikovsky, η Επανέκθεση εισάγεται στην ρε! Η επιλογή του δικαιολογείται από το γενικότερο τονικό του πλάνο: χωρίζει την οκτάβα F – F σε 4 ίσα μέρη με 3ες μικρές, F – Ab – B – D – F. Η Επανέκθεση πέφτει πάνω στην ρε!
Β. Το Α΄Θέμα
Μια τετράμετρη φράση (μμ. 1-4) συνιστά το Α΄ Θέμα της Κ.545 (πρβ. με τα 35 μέτρα, τις τουλάχιστον 7 μελωδικές ιδέες και την πολύπλοκη κατασκευή της Συμφωνίας Νο.38 της Πράγας). Τα μμ. 5-12 συνιστούν την Περιοχή Μεταφοράς (Transition Region) που οδηγεί στην V όπου θα εισαχθεί το B΄ Θέμα.
Το τετράμετρο του Α΄ Θέματος είναι μια σύνθετη μελωδία (compound melody), στο πρώτο δίμετρο υπονοώντας 3 φωνές και στο δεύτερο δύο, όπως φαίνεται στην μουσικό παράδειγμα που ακολουθεί. Ο φθόγγος G5 δεσπόζει στο μ.1, προσεγγίζεται με ανιόντα αρπισμό από το C5, στο μ.2 επιστρέφουμε στον φθόγγο εκκίνησης του αρπισμού (C4). Το G5, σύμφωνο με το αρμονικό περιβάλλον, είναι ωσεί παρόν στο μ.2 (δηλώνεται με φθόγγο εντός παρενθέσεως). Στο μ.3 το Α5 λειτουργεί ως ανιόν ποίκιλμα στο G5. Ακολουθεί ρυθμική αναγωγή, μελωδική και αρμονική ανάλυση του τετράμετρου του Α΄Θέματος:

Γ. Διασύνδεση των Θεμάτων
Η κεφαλή του Β΄ Θέματος προέρχεται από σμίκρυνση και αντιστροφή της κεφαλής του Α΄ Θέματος. Το Καταληκτικό Θέμα – στο τέλος της Έκθεσης – προέρχεται από συνδυασμό διπλής σμίκρυνσης της κεφαλής του Α΄ Θέματος και της αντιστροφής του!


Δ. Επεξεργασία
Το μοτιβικό υλικό της αρχής της Επεξεργασίας προέρχεται από το Καταληκτικό Τμήμα της Έκθεσης, εντυπωσιακή είναι η αλλαγή του μείζονος σε ελάσσονα (V [Σολ] του τέλους της Έκθεσης – v [σολ] της αρχής της Επεξεργασίας). Το αρμονικό πλάνο της Επεξεργασίας σκιαγραφείται στην κατωτέρω ρυθμική αναγωγή:

Ε. Η Αλυσίδα των μμ. 18-21
Το επεισοδιακό τμήμα των μμ.18-21, που διασυνδέει το πρώτο μέρος (στην V) με το δεύτερο μέρος (στην vi) του Β΄ Θέματος, είναι μια αλυσίδα με κατιούσες 5ες, όπου συγχορδίες 6ης εναλλάσσονται με συγχορδίες σε ευθεία κατάσταση. Η λειτουργία της αλυσίδας είναι να επεκτείνει (chord expansion) τη συγχορδία της τονικής της Σολ με αλλαγή της κατάστασης της – από α΄ αναστροφή σε ευθεία κατάσταση:
Σημείωση: Οι αρμονικές αλυσίδες συχνά χαρακτηρίζονται από την επανάληψη ενός διαστηματικού προτύπου μεταξύ ενός ζεύγους φωνών, γνωστό ως linear intervallic pattern (γραμμικό διαστηματικό πρότυπο) στην αγγλική βιβλιογραφία. Στο ανωτέρω παράδειγμα το διαστηματικό πρότυπο είναι 10 – 10. Οι αρμονικές αλυσίδες με τα γραμμικά διαστηματικά πρότυπα τους συχνά συμμετέχουν σε αρμονικές προεκτάσεις (harmonic prolongations) και καθορίζουν ευρύτερες δομικές διασυνδέσεις. Τα γραμμικά διαστηματικά πρότυπα μπορούν είτε να επεκτείνουν μια συγχορδία (όπως στο παράδειγμα μας, I – I6), ή να κινηθούν από μια συγχορδία σε μια άλλη.
Υπόμνημα
A, B,C, … δηλώνουν φθόγγους
Ντο: Ντο μείζονα συγχορδία και Ντο μείζονα τονικότητα
ντο: ντο ελάσσονα συγχορδία και ντο ελάσσονα τονικότητα
C4: Το μεσαίο C του πιάνου
b: ύφεση
Βοηθήματα
GAULDIN R., Harmonic Practice in Tonal Music, W.W Norton, 1997
ALDWELL E. & SACHTER C., Harmony & Voice Leading, Schirmer, 2003
CADWALLADER A. & GAGNE D., Analysis of Tonal Music: A Schenkerian Approach
Oxford University Press, 1998
FORTE A. &GILBERT S.E., Introduction to Schenkerian Analysis, W.W Norton, 1982
GREEN D.M., Form in Tonal Music, Schirmer, 1979

PAJOT D., K545 "Sonate facile pour le pianoforte" in C
WIKIPEDIA, Wolfgang Amadeus Mozart
WIKIPEDIA,
Piano Sonata No.16

ΙΙ. K.545 / I. Allegro: Η Παρτιτούρα



Δευτέρα 21 Ιουλίου 2008

Λίστα Ερωτημάτων Καλοκαιριού

Τέρμα τα ψέματα, από αναβολή σε αναβολή το πήγαινα, μέχρι το Σεπτέμβρη που ξαναπιάνω δουλειά θα πρέπει να έχω απαντήσει στα παρακάτω ερωτήματα, μετά έχω πιο σοβαρά πράγματα να κάνω.

1. Υπάρχει Θεός κι αν υπάρχει είναι πρόσωπο, κι αν είναι πρόσωπο μπορώ να επικοινωνήσω μαζί του;

2. Θα προλάβω να αδυνατίσω σε εύλογο διάστημα για να κάνω μια αξιοπρεπή εμφάνιση στην πλαζ; (αυτό πριν τον Σεπτέμβρη, αν κι είναι αργά πια).

3α. Υπάρχει λογικός, επιστημονικός, πειραματικός τρόπος να αποδείξω την ύπαρξη του Θεού, ή πρέπει να αρκεστώ στην πίστη;
3β. Πως μπορώ να συμβιβάσω την πίστη με την λογική; Αν πρέπει να διαλέξω μια από τις δυο σε ποιαν να ποντάρω;

4. Θα χορδίσουν επιτέλους τη Θεωρία των Χορδών ή θα μείνω με την απορία μέχρι τον Σεπτέμβρη;

5. Γιατί αφού αγαπώ τα ζώα δεν μπορώ ακόμη να κόψω τελείως την κρεοφαγία;

6. Υπάρχει η Αλήθεια; Μπορώ να την μάθω; Οι πιο έξυπνοι από μένα μπορούν να την μάθουν;

7. Έχω ψυχή; Είχα πριν γεννηθώ; Θα συνεχίσω να έχω κι αφού πεθάνω;

8. Πως πρέπει να ζω έτσι ώστε και να μην βλάπτω τον συνάνθρωπό μου αλλά και να μην πιέζομαι πάρα πολύ (δεδομένου του ότι όταν τον βλάπτω αισθάνομαι καλλίτερα);

9α. Το ότι όλοι οι άνθρωποι που γεννήθηκαν, ας πούμε μέχρι το 1850, έχουν πεθάνει είναι απλά μια ένδειξη του ότι ίσως και εγώ θα έχω την ίδια τύχη, ή να μην κάνω καθόλου όνειρα;
9β. Αν το 2012 γίνει η συντέλεια του κόσμου και μέχρι τότε την έχω βγάλει καθαρή, μπορούμε να πούμε ότι θα πεθάνω τότε από φυσικά αίτια; Μήπως υπάρχει κάποιο bonus για αυτούς που θα ζήσουν το Γεγονός; Αν βέβαια υπάρχει Θεός με τις ιδιότητες και τις εμμονές του για Κρίση όπως έμαθα στο κατηχητικό, τότε λάθος πίστευα μέχρι τώρα ότι οι τελευταίες εξετάσεις που πέρασα ήταν αυτές του διπλώματος σύνθεσης…

10. Μια και είμαστε στο θέμα, αφού ο Αντίχριστος ξέρει ότι λίγα θα είναι τα ψωμιά του στην εξουσία, γιατί θέλει ντε και καλά να κάνει το κομμάτι του; Έχει καμιά σχέση με έλληνες πολιτικούς;

11. Τι είναι αμαρτία; Γιατί αμαρτάνω και μ’ αρέσει;

12α. Τι είναι αυτό που προσδιορίζει την ύπαρξη; Την ανυπαρξία; Πριν τον Καρτέσιο οι άνθρωποι ήξεραν ότι υπήρχαν;
12β. Όταν πάω για ύπνο τα πράγματα στο δωμάτιο μου συνεχίζουν να υπάρχουν ή επανεμφανίζονται το πρωί όταν ξυπνάω;

13. Μπορώ να εκτιμήσω ένα έργο Τέχνης με αντικειμενικούς όρους; Γενικά μπορώ να είμαι αντικειμενικός σε κάτι;

14. Είναι η κβαντομηχανική απλά ατελής ή έτσι χάλια είναι ο κόσμος μας;

15. Μπορεί κάποιος να ζήσει στην Ελλάδα τη ζωή του αξιοπρεπώς και να έχει τις ίδιες ευκαιρίες με όλους χωρίς να είναι κομματικό στέλεχος, μέλος μυστικής οργάνωσης, παραεκκλησιατικός, ομοφυλόφιλος, υπερενεργητικός ετεροφυλόφιλος, κουμπάρος, δημοσιογράφος, ποινικολόγος …; Θα πάρουμε αύξηση φέτος επιτέλους στα ωδεία;

16α. Είναι τα μαθηματικά η γλώσσα του Σύμπαντος; Είναι κάτι άλλο η γλώσσα του Σύμπαντος; Έχει τελοσπάντων το Σύμπαν κάποια γλώσσα; Μύτη;
16β. Υπάρχουν μαθηματικά που ένας γήινος δεν θα καταλάβει ποτέ; Γιατί οι εξωγήινοι να είναι πάντα οι πιο έξυπνοι, όπως οι αμερικάνοι είναι πάντα οι καλοί στο σινεμά;

17. Πριν το «πριν» τι υπήρχε; Μετά το «μετά» τι θα υπάρξει; Γιατί δεν μπορώ να εκτιμήσω το «τώρα» και αναπολώ το «πριν» και φαντασιώνομαι το «μετά»;

18. Τι είναι ο χρόνος; Ξέρει πραγματικά κανείς; Γιατί πάντα αργώ στα ραντεβού μου;

19. Υπάρχει Συμπαντικός Νόμος; Μπορώ να τον μάθω κι αν τον μάθω θα μπορώ να τον τηρήσω;

20. Υπάρχει η «ιδανική» γυναίκα»; Είναι δυνατόν η «αδελφή» ψυχή ενός άντρα να βρίσκεται σε άλλον πλανήτη; (γκαντεμιά, ε;)
20β. Και μια και το’ φερε η κουβέντα, υπάρχει ζωή αλλού – εκτός ή ακόμη και εντός της Γης; Μήπως είδα περισσότερο από ότι έπρεπε X Files ή διάβασα πολύ Λιακόπουλο; Αν η Γη μας είναι κούφια δικαιολογείται το 4 που πήρα στη Γεωφυσική, τότε δεν ήξερα…)

21. Γιατί τα ρωτάω όλα αυτά και δεν πάω για μπάνιο;

Τρίτη 1 Ιουλίου 2008

Αριθμοί 2: Πρώτοι-πρώτοι πρώτοι


___ * ___
Ευκλείδου Στοιχεία, Κεφάλαιον Ζ', Ορισμοί

Σάββατο 28 Ιουνίου 2008

Επόμενος Σταθμός: Μοναστηράκι

Μπήκε στο Μοναστηράκι, έβγαλα με δυσφορία τη χοντρή τσάντα μου από την ελεύθερη διπλανή θέση, την ακούμπησα στα πόδια μου, ιμιτασιόν δερμάτινο τραπεζάκι για το βιβλίο που διάβαζα, κάθισε, με την άκρη του ματιού είδα ότι ήταν ξανθιά, γύρω στα τριανταπέντε, καλοβαλμένη, απλά ντυμένη και τότε άρχισε να μουρμουρίζει μεγαλόφωνα, μια μπους φερμέ φόρτε συνομιλία με ένα φανταστικό πρόσωπο που τάχατες καθόταν απέναντί της, χειρονομούσε ελαφρά για να κάνει πιο γλαφυρό τον λαρυγγικό μουγγό λόγο της, που και που ίσως και να χαμογελούσε, οι υπόλοιποι κοιταχτήκαμε φευγαλέα, δεν θέλει και πολύ ο άνθρωπος, δόξα τω Θεώ, εμείς είμαστε πολύ καλλίτερα, τουλάχιστον το ελέγχουμε ακόμη…

Το λειτουργικό που "φορά" ο εγκέφαλός μας είναι χειρότερο κι απ’ τα Windows 3.11…

Επόμενος σταθμός: Ομόνοια.

Κατέβηκα όταν η συζήτηση είχε ανάψει για τα καλά, έσφιξα το μπουκαλάκι με τα Ultra-Stress στην τσέπη μου…

Πέμπτη 19 Ιουνίου 2008

Πειραματική Λυρική Σκηνή - Περί Ορφέως

Εθνική Λυρική Σκηνή - Πειραματική Σκηνή
(Πειραιώς 199 & Αλκμήνης 68)

19, 20, 21 & 22 Ιουνίου 2008, 20.00

Η Πειραματική Λυρική Σκηνή
υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Θόδωρου Αντωνίου
παρουσιάζει τις όπερες:

«
Ορφέας» του Βαγγέλη Κατσούλη
Ορφέας : Πωλ Ζαχαριάδης
Ευρυδίκη : Αγγελική Καθαρίου
Χάρος : Πέτρος Μαγουλάς
Ελπίδα : Άννα Αλεξοπούλου

«Ορφέας : μια συμφωνία δωματίου με δρώσες φωνές» του Δημήτρη Συκιά
Ορφέας : Μαργαρίτα Συγγενιώτου
Θάνατος : Βαγγέλης Μανιάτης
Χορός : Άννα Αλεξοπούλου, Έλενα Μαραγκού,
Χρήστος Στασινόπουλος, Μιχάλης Κατσούλης

«Ο αυτοκράτορας της Ατλαντίδας» (1943)
του
Viktor Ullmann σε λιμπρέτο του Peter Kien
Μεγάφωνο : Μιχάλης Κατσούλης
Θάνατος : Πέτρος Μαγουλάς
Αυτοκράτορας : Βαγγέλης Μανιάτης
Αρλεκίνος : Κωνσταντίνος Σταυρίδης
Τυμπανιστής : Μαργαρίτα Συγγενιώτου
Κορίτσι : Άρτεμις Μπόγρη
Στρατιώτης : Χρήστος Στασινόπουλος

Τη μουσική διεύθυνση της παραγωγής έχει ο Ιάκωβος Κονιτόπουλος, η σκηνοθεσία είναι του Παναγή Παγουλάτου, τα σκηνικά και τα κουστούμια του Kenny MacLellan και οι φωτισμοί του Ι. Αποστολέλλη.

Η είσοδος είναι ελεύθερη με δελτία εισόδου
που διανέμονται 1 ώρα πριν την παράσταση.

Σάββατο 14 Ιουνίου 2008

Cage / 4’ 33’’ - III: Πολλά Χρόνια Πριν

Αν υπήρχε ησυχία και ακινησία, θα υπήρχε σιωπή.
___ * ___
Ευκλείδου Κατατομή Κανόνος

Παρασκευή 30 Μαΐου 2008

Αίθρα


ΑΙΘΡΑ
(2005-06)
για φλάουτο και τσέλο
Iwona Glinka, φλάουτο
Κωστής Θέος, τσέλλο
Αίθουσα Συναυλιών "La Divina", Athemaeum
15 Φεβρουαρίου 2006

Μέσα από την αχλή της Ιστορίας ξεπροβάλλει η μυθική μορφή της Αίθρας, κόρης του βασιλιά της Τροιζήνας Πιτθέα και μάνας του Θησέα, με μια άλλη ιδιότητα, άγνωστη στους πολλούς. Την ιδιότητα της δασκάλας της αριθμητικής (λογιστικής). Ιέρεια λοιπόν των απαρχών της πλέον εγκεφαλικής επιστήμης, η Αίθρα μάθαινε λογιστική (λογαριασμούς) στα παιδιά της Τροιζήνας, με εκείνη την πολύπλοκη μέθοδο, που προκαλεί δέος, μιας και δεν υπήρχε το μηδέν και οι αριθμοί συμβολίζονταν πολύπλοκα, αφού τα σύμβολα τους απαιτούσαν πολλές επαναλήψεις. Δίδασκε ακό­μα τη χρήση του άβακα και τη γραφή των αριθμών της εποχής της (Πρόκειται για το κρητικομυκηναϊκό σύστημα αρίθμησης, 9ος - 6ος π.Χ. αιώνας). Δηλαδή τα σύμβολα:


που είναι τα αντίστοιχα των αριθμών 1, 10, 100, 1000 και 10.000.
Οι επαναλήψεις των συμβόλων αυτών και οι κατάλληλες τοποθετήσεις τους έδιναν τους υπόλοιπους αριθμούς. Δίδασκε ακόμα και το σύστημα αρίθμησης των άλλων πόλεων (αρχαϊκό σύστημα αρίθμησης, 8ος - 6ος αι. π.Χ), που εκφραζόταν με τα σύμβολα:


τα αντίστοιχα των αριθμών 1, 10, 100, 1000.

Ελάχιστες είναι οι μαρτυρίες για τη μαθηματικό Αίθρα. Ο Βι­τρούβιος και ο Τίτος Λίβιος αναφέρουν την Αίθρα ως κάτοχο και δασκάλα της λογιστικής. Ως "μαθηματικό" την αναφέρει και ο Menagius στο βιβλίο του Historia Mulierum Philosopharum. Το γεγονός ότι το όνομα της Αίθρας δεν αναφέρεται από τους αρχαί­ους συγγραφείς της ιστορίας των μαθηματικών οφείλεται σε δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι πρόκειται για ένα πρόσωπο μεταξύ της μυθολογίας και της Ιστορίας και ο δεύτερος ότι οι αρχαίοι έλλη­νες φιλόσοφοι δεν θεωρούσαν τη λογιστική ως κλάδο των μαθημα­τικών. Γράφει χαρακτηριστικά ο Ήρων στα Μετρικά του:

"Λογιστική έστι θεωρία ή των αριθμητών, ουχί δε των αριθμών..."
(Λογιστική είναι η θεωρία αυτών που μπορούν να μετρηθούν, όχι όμως των αριθμών).

*

Ο Δημοφών (;) ελευθερώνει την γιαγιά του Αίθρα. Εσωτερικό αττικού κύλικα, 470-460 π.Χ.
(Από το άρθρο Αίθρα της Βικιπαίδειας)

_________________________________________________________________

Το κείμενο προέρχεται από το εξαίρετο βιβλίο των Βαγγέλη Σπανδάγου – Ρούλας Σπανδάγου – Δέσποινας Τραυλού, Οι Μαθηματικοί της Αρχαίας Ελλάδος, Εκδόσεις Αίθρα, 3η ‘Εκδοση, Σεπτέμβριος 2000.

Στις Σειρές Ι & ΙΙ Έργα Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών-Αστρονόμων, εκδίδονται σε μετάφραση τα σημαντικότερα αρχαιοελληνικά μαθηματικά συγγράμματα.

Τρίτη 27 Μαΐου 2008

Cage / 4’ 33’’ - II: Μια Εκτέλεση



JOHN CAGE
AT THE BARBICAN
BBC Symphony Orchestra
Laurence Forster, conductor

_______________________________________
Το video μου παραχώρησε ο πολύ καλός φίλος Α.Μ.

Σάββατο 24 Μαΐου 2008

Cage / 4’ 33’’ - I: Ο Τίτλος, το Κρύο και η Μοίρα

Το κομμάτι του Cage 4' 33'', όχι το πρώτο χρονολογικά αλλά σίγουρα το πιο σημαντικό κομμάτι «σιωπής», φαντάζομαι είναι γνωστό ακόμη και σε υπουργούς πολιτισμού (τέλος πάντων έχει μεγάλη απιθανότητα να μην είναι, που θα έλεγε κι ο συγχωρεμένος ο Lem). Έχετε όμως αναρωτηθεί για τον τίτλο του, 4 λεπτά και 33 δευτερόλεπτα, δηλώνει κάτι ή είναι μια τυχαία διάρκεια;

Ας μετατρέψουμε την αναγραφόμενη στον τίτλο διάρκεια σε δευτερόλεπτα:
4 min 33 sec = [(4 x 60) + 33] sec = 273 sec
Διάρκεια 273 δευτερολέπτων δεν μας λέει τίποτε, αν αλλάξουμε την μονάδα όμως και αντί για sec βάλουμε K (Kelvin), το πράγμα αρχίζει να αποκτά κάποιο νόημα. Θυμόμαστε ότι – 273° C = 0 K (για την ακρίβεια – 273.15° C = 0 K), είναι η θερμοκρασία του απολύτου μηδενός, όταν όλα είναι ακίνητα και κρύα, πιο κρύα δεν γίνεται…
Απ’ όσο γνωρίζω αυτή η ερμηνεία του τίτλου του κομματιού δεν είναι κάπου καταγεγραμμένη, μου φαίνεται απίθανο πάντως ο Cage να μην εννοούσε αυτό.

Δευτέρα 5 Μαΐου 2008

INVENTIO, για 2 βιολιά



INVENTIO
για 2 βιολιά (1996, rev. 2003)
Joanna Steinhauser, βιολί I
Raul Gomez, βιολί II
14 Απριλίου 2008
LSU Composer's Forum

Αφού μελέτησα το κοντσέρτο του Bach για 2 βιολιά έκανα ένα σκίτσο του κομματιού τον χειμώνα του 1996. Την άνοιξη κατασκεύασα ένα κομμάτι για δύο φλάουτα που το ονόμασα Dwa και το έπαιξε η φλαουτίστα Iwona Glinka με μια μαθήτριά της σε μια μαθητική συναυλία στο Δημοτικό Ωδείο Λαμίας. Επτά χρόνια αργότερα ξαναδούλεψα το κομμάτι για δύο βιολιά στην τελειωτική του μορφή. Η εκτέλεση που ακούτε προέρχεται από μια ηχογράφηση στην Αμερική από ένα κύκλο συναυλιών που οργανώνει ο συνθέτης και δάσκαλος κ. Ντίνος Κωνσταντινίδης, τον οποίο και από εδώ ευχαριστώ θερμά.

Πέμπτη 24 Απριλίου 2008

Αυτός που μετρούσε τα Ουράνια


Mensus eram coelos, nunc Terrae metior umbras.

Mens coelestis erat, corporis umbra jacet.

KGW 19 393

Άλλοτε μετρούσα τα ουράνια,
Τώρα μετρώ σκιές στη γη.
Άλλοτε ταξίδευα με το νου μου στους ουρανούς,
Τώρα σ’ αυτό το χώμα κείτεται μόνο η σκιά του σαρκίου μου. [1]


Ο Kepler πέθανε στις 15 Νοεμβρίου του 1630 στο Regensburg έπειτα από μια σύντομη ασθένεια. Θάφτηκε στην τοπική εκκλησία η οποία κατεστράφη ολοσχερώς κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου. Τίποτα δεν απέμεινε από τον τάφο του, το τι ήταν γραμμένο πάνω στην επιτύμβια πλάκα είναι γνωστό από ένα προσχέδιο της πλάκας.

Εδώ μια βιογραφία του Kepler που εστιάζει στο επιστημονικό έργο του.
Εδώ η βιογραφία του στην αγγλόφωνη Wikipedia.
Εδώ η βιογραφία του στην ελληνόφωνη Wikipedia.
Εδώ μια κατατοπιστική περιγραφή των Νόμων του.
Κι εδώ οι Νόμοι του με κινούμενες απεικονίσεις.

___________________________________________

[1] Μετάφραση της Έλενας Πισσία, από το Άπειρο, τα Μαθηματικά της Αθανασίας του John D. Barrow, ΤΡΑΥΛΟΣ 2007.

Δευτέρα 7 Απριλίου 2008

Ελεύθερη Λύση Διάφωνων Φθόγγων Συγχορδιών

Ο Δρ. Henry Hiles [1], Καθηγητής Μουσικής στο πανεπιστήμιο Manchester, συγκέντρωσε σε τέσσερεις κανόνες τις δυνατές λύσεις ενός διάφωνου φθόγγου μιας συγχορδίας (7η της V7, 9η της V9/7), η ενός φθόγγου με συγκεκριμένη λύση (προσαγωγέας, διάφωνος φθόγγος χρωματικής συγχορδίας).

Κανόνας Ι. Ένας διάφωνος φθόγγος μιας συγχορδίας, ή ένας φθόγγος με συγκεκριμένη διαδοχή, μπορεί να οδηγηθεί με κατιόν βήμα (ημιτονίου ή τόνου) στην 1η, 3η, 5η, 7η, 9η, ή άλλο διάφωνο φθόγγο της επόμενης συγχορδίας.

Ακολουθούν οι λύσεις της 7ης της V7 της Ντο σύμφωνα με τον Κανόνα Ι:

Ηχητικό Παρ. Κανόνα Ι

Κανόνας ΙΙ. Ένας διάφωνος φθόγγος μιας συγχορδίας, ή ένας φθόγγος με συγκεκριμένη διαδοχή μπορεί να κρατηθεί ως κοινός φθόγγος στην επόμενη συγχορδία και να αποτελέσει την 1η, 3η, 5η, 9η, ή άλλο διάφωνο φθόγγο αυτής της συγχορδίας.

Ακολουθούν οι λύσεις της 7ης της V7 της Ντο σύμφωνα με τον Κανόνα ΙΙ:

Ηχητικό Παρ. Κανόνα ΙΙ

Κανόνας ΙΙΙ. Ένας διάφωνος φθόγγος μιας συγχορδίας, ή ένας φθόγγος με συγκεκριμένη διαδοχή, μπορεί να οδηγηθεί με ανιόν βήμα (ημιτονίου ή τόνου) στην 1η, 3η, 5η, 7η, 9η, ή άλλο διάφωνο φθόγγο της επόμενης συγχορδίας. Η 3η της συγχορδίας που φέρει τον διάφωνο φθόγγο θα κρατηθεί ως κοινός φθόγγος ή θα κινηθεί με βήμα σε φθόγγο της επόμενης συγχορδίας.

Ακολουθούν οι λύσεις της 7ης της V7 της Ντο σύμφωνα με τον Κανόνα ΙΙΙ:

Η ανιούσα λύση της 7ης μιας V7 θα πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ και μόνο όταν είμαστε σίγουροι για το μουσικό του αποτελέσματος. Να αποφεύγεται στο βάσιμο.

Στα ανωτέρω παραδείγματα χρησιμοποιήθηκε η 7ης της V7. Οι τρεις κανόνες ισχύουν όμως για την ελεύθερη λύση κάθε φθόγγου ο οποίος έχει συγκεκριμένη διαδοχή, όπως ο προσαγωγέας, η 9η της V9/7 καθώς και οι διάφωνοι φθόγγοι των χρωματικών συγχορδιών.

Ηχητικό Παρ. Κανόνα ΙΙΙ

Κανόνας ΙV. Όταν ένας διάφωνος φθόγγος μιας συγχορδίας, ή ένας φθόγγος με συγκεκριμένη διαδοχή, μπορεί να κρατηθεί ως κοινός φθόγγος στην επόμενη συγχορδία, τότε αυτός ο φθόγγος μπορεί και να κάνει άλμα σε φθόγγο της επόμενης συγχορδίας αρκεί να μην δημιουργούνται λάθη.
Ηχητικό Παρ. Κανόνα ΙV

Στο IV.1 το φα θα μπορούσε να κρατηθεί ως κοινός φθόγγος στη δεύτερη συγχορδία, σύμφωνα με τον Κανόνα IV όμως κάνει άλμα στο λα της επόμενης συγχορδίας. Προσέξτε την απροετοίμαστη 7η της ii7.

Στα IV.2, 3 το μι θα μπορούσε επίσης να κρατηθεί ως κοινός φθόγγος εντούτοις στο IV.2 οδηγείται στο ντο της συγχορδίας λύσης και στο IV.3 στο σολ. Η δεσπόζουσα των παραδειγμάτων IV.2, 3 είναι γνωστή και ως Δεσπόζουσα Δεκάτης Τρίτης. _______________________________________________

[1] Οι παρούσες σημειώσεις και τα μουσικά παραδείγματα, προέρχονται από το Harmony, Diatonic & Chromatic του Charles Vincent, London, 1900.

Τετάρτη 2 Απριλίου 2008

Ζήνων


Εμείς οι οπαδοί του Ζήνωνα, πεπεισμένοι ότι το βέλος δεν κινείται, ο ασθμαίνων Αχιλλέας δεν θα φτάσει ποτέ τη χελώνα, σθεναρά ανθιστάμενοι στη νευτώνεια συνωμοσία, προσδοκούμε την γαλήνια απραξία και την ήρεμη απάθεια.
Ο αρνησίχρονος ποιμήν, όνειρο ζωής…

Τρίτη 25 Μαρτίου 2008

Πο[νό]λεμος και Εορταστικόν

Αντιγράφω δύο βίντεο του Μπερεκέτου που πολύ μου άρεσαν:





Αν θέλετε τώρα να μάθετε γιατί δεν πρόκειται να μάθετε ποτέ την Αλήθεια διαβάστε αυτό το σύντομο, περιεκτικό και πλήρως κατανοητό κείμενο του Γ. Πρίμπα (η επέκταση των πορισμάτων του στην Φιλοσοφική και Θεολογική Αλήθεια με βρίσκει τελείως αντίθετο, αλλά αφού δεν πρόκειται να μάθετε ποτέ την αλήθεια τι σας νοιάζει;). Αν τέλος δεν πείθεστε εύκολα και διψάτε για το κρύο αίμα των αποδείξεων, τότε αυτό (PDF) ή αυτό (HTML) θα σβήσει τη δίψα σας.

Στο ιστολόγιο του Ρυθμοτεχνικού μπορείτε να διαβάσετε ένα εισαγωγικό άρθρο για το ελεύθερο λογισμικό μουσικής σημειογραφίας Lilypond (αν χρησιμοποιείτε το τυφλό σύστημα όπως εγώ, δηλαδή να κοιτάτε το πληκτρολόγιο και όχι την οθόνη, αφήστε το καλλίτερα). Ενδιαφέρουσες και οι απόψεις του για την ασκησιολογία του μαθήματος της Αρμονίας.

Συμπληρώνω τις παραπομπές μου με ένα ιστολόγιο για το εκκλησιαστικό όργανο που μου υπέδειξε ο φίλος Σ.Ζ. Πρόκειται για το Organ-music του κυρίου Χρήστου Παρασκεύοπουλου. Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η τεχνική περιγραφή του εκκλησιαστικού οργάνου της Α' Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας Αθηνών αλλά και το άρθρο του για τον αρχιμουσικό Λευτέρη Χαλκιαδάκη.

Τρίτη 18 Μαρτίου 2008

Μικρό Χρονικό του Δουκάτου της Καστέλλης

Στην όμορφη Καστέλλη η ζωή κυλά ήρεμα.

Στον ελεύθερο χρόνο μου, που είναι άλλωστε και ο μόνος που διαθέτω, ασχολούμαι με τη φωτογραφία, μια αγαπημένη ενασχόληση από τότε που ήμουν πολύ ηλικιωμένος. Τράβηξα τους σεισμούς φωτογραφίες (δεν ήξερα τι ακριβώς να τραβήξω, ούτε καν προλάβαινα, αρκέστηκα στα αποτελέσματά τους), τράβηξα τα χιόνια, τράβηξα και τους πολύχρωμους μικροβιοπαραδείσιους και ευωδιαστούς λοφίσκους των σκουπιδιών. Είδα τις Ειδήσεις των 8 + 3i της Κρατικής Τηλεόρασης του Δουκάτου της Καστέλλης (ΚΡΤ) στον Πύργο που διαμένω με τον Μπόρις και τον Μοδέστο και σαν σε όνειρο παρελαύνοντες σιελοπαραγοσκωληκοειδείς δημοσιογράφοι, μικρόνοες ερπετόμορφοι - αλλομορφικοί πολιτικοί (το χρωστώ στον Icke), σοφοσυμβουλάτορες βελζεβουλικοί αρχαιοκάπηλοι, βοθρόμυαλοι διασκεδαστές, Περαϊκομάχοι (πριν πολλά χρόνια το Δουκάτο της Καστέλλης είχε πόλεμο με το ασήμαντο και αυθάδες Δουκάτο της Περαϊκής, ο εθνικός μας ήρωας, αιμοβόρος στρατηγός Παπέερτος, υπό τους ήχους των εμβατηρίων του σπουδαίου Καστελλινού μονοφωνιστή συνθέτη Ουζέλη, κατατρόπωσε τον αιμοσταγή στρατηγό Βαρεκέτιο της Περαϊκής, γνωστό και ως Μικροτονιστή, που είχε συμμαχήσει με το στρατηγό Βαστάθιο του Δουκάτου των Καμίνων), και συνεχίζω, διαζευγμένοι και τακουνιασμένοι ποινικολόγοι, όντως πάσχοντες εργατολόγοι, διαλυμένοι αναλυτές, εγκαταλελειμμένοι αεροσυνοδοί, ανδροκοίτες μοδελιστές, φύσκοντες επιχειρηματίες, απάνθρωποι στατιστικολόγοι, ψυχοαπωλεστικοί χρηματιστές, δηλητηροφιοειδείς εκδότες, ιπτάμενοι πολιτισμοδιακόπτες, χοληστερινοπιεσούχοι οκτολιστές διβιδοκοπισυνουσιοκομιστές, Γιουρσενάριοι απομνημονευμένοι βιδεοαποδέκτες, σαρκοπωλήτρες καλλονές (η πλέον συμπαθής κατηγορία ομολογώ) και οι φωτογραφίες των σκουπιδιών συνδυάστηκαν στο κάτωθι βιδεάκι:


Να και η άποψη της Κωνσταντίνας επί του θέματος:

Σάββατο 15 Μαρτίου 2008

Από τη Κατάθλιψη στη Μία Νότα

- στην Αρχή ήταν Μια μόνο Νότα -

Φρικιώ στο κτύπημα των πάσης φύσεως κουδουνιών, του τηλεφώνου, του σπιτιού, του ηλεκτρονικού πιεσόμετρου μου με έγχρωμη οθόνη αφής, του νοητού πλέον αλλά όχι λιγότερο πραγματικού κουδουνιού για να μπω στην τάξη… Ποιος να το περίμενε ότι σήμερα θα μου κτυπούσε το κουδούνι ο κόμης της Ayala Valva! Δεν ήμουν τελείως απροετοίμαστος όμως, ζώντας με γάτες τόσα χρόνια έχω αναπτύξει κάποιο ένστικτο και για τα κακά και για τα - λιγότερο συνηθισμένα - καλά. Κατέβηκα τις σκάλες με μια κρυφή ελπίδα. Όχι σε μια τόσο όμορφη μέρα δεν θα μπορούσε να ήταν ο λογαριασμός της ΔΕΗ. [διαβάζεται ασθμαίνοντας χωρίς στάση στα σημεία στίξης]: Ο φάκελος ήταν μεγάλος και εξείχε από το γραμματοκιβώτιο, κίτρινος χαρτονένιος, United States Postal Service, κοντά είμαστε, sheetmusicplus, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πια, σκίζω το φάκελο καθώς ανεβαίνω δυο - δυο τα ξύλινα τριζάτα σκαλοπάτια για να μη με προλάβει η σπιτονοικοκυρά μου και αρχίζει να μου φωνάζει για τις γάτες που ταΐζω στο δρόμο, μέχρι να φτάσω στο πρόθυρο έχω ανασύρει στο χλωμό φως του διαδρόμου το πολύτιμο περιεχόμενο του κίτρινου χαρτονένιου φάκελου, κρεμ εξώφυλλο, Giacinto Scelsi με εικοσάρια σε πρώτη εκτίμηση Times New Roman Regular, θα προτιμούσα την Minion Pro Condensed, τέτοια ώρα τέτοια λόγια, Quatro Pezzi καμιά εικοσαριά points μεγαλύτερα με την ίδια γραμματοσειρά αλλά πλαγιαστά και έντονα και από κάτω εντός παρενθέσεως: su una nota sola, μετά κενό, στο ¼ περίπου από το κάτω μέρος του εξώφυλου η πικτογραμματική υπογραφή του Scelsi καλύπτει κατά πλάτος τη σελίδα, υπογραμμισμένος ο εκδοτικός με sans serif γραμματοσειρά, στ’ αριστερά το Logo του, το Editions σε πλήρη στοίχιση με το Salabert, Θεέ μου ψηλά στους σχετικιστικούς ουρανούς, συμβαίνουν και ευχάριστα πράγματα σ’ αυτόν τον κόσμο τον καλλίτερο απ’ όλους τους δυνατούς! Επιρρεπής στις λιποθυμίες σε κοινή θέα, ένοιωσα σαν την τσελίστα Francis-Marie Uitti, αναφέρει ότι στην πρώτη συνάντησή της με τον κόμη - γητευτή τα γαλάζια διαπεραστικά του μάτια την έκαναν να λιποθυμήσει…

Το είχε προβλέψει ο μελετητής του Γκαίτε, μεταφιλόσοφος και πατριάρχης της ανθρωποσοφίας Rudolph Steiner (1861-1925) στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, αλλά και ο Γαλλοαμερικανός συνθέτης Dane Rudhyar (1895-1985). Mια νότα, οι ανώτεροι αλλά και οι κατώτεροι αρμονικοί της, είναι επαρκές πρωτογενές υλικό για τη σύνθεση ενός μουσικού έργου. Ο Steiner υπέθεσε ότι η προσεκτική ακρόαση ενός φθόγγου μπορεί να αποκαλύψει τον εσωτερικό πλούτο ενός ανθρώπου και ταυτόχρονα να αναδείξει το μυστικό προσωπικό μας φθόγγο. Για σκεφθείτε, στον καθένα από μας αρέσει ένα χρώμα, ένα άρωμα, μια γεύση, γιατί να μην μας αρέσει και ένας συγκεκριμένος φθόγγος, μια συχνότητα δηλαδή! Θα έλεγα ότι με πειραματισμό θα μπορούσαμε να βρούμε, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Steiner, την ιδιοσυχνότητα μας. Από την άλλη ο Rudhyar στο The Rebirth of Hindu Music του 1928, μιλά για το πλήρωμα ενός φθόγγου το οποίο έρχεται με τη διαρκή και προσεκτική ακρόαση ενός φθόγγου όταν κορέννυται το ηχητικό φάσμα. O Rudhyar εισάγει επίσης την έννοια του ζώντος φθόγγου, ο φθόγγος θεωρείται ως ζωντανό κύτταρο, συντίθεται από οργανική ύλη, είναι ένας μικρόκοσμος που αντανακλά πιστά τον μακρόκοσμο, τους νόμους του, τους κύκλους του, το κέντρο του … Ο πνευματικός φθογγικός κόσμος του Rudhyar επηρέασε βαθειά και την εξέλιξη της συνθέτιδος Ruth Crawford.

Μέχρι το 1948 ο Scelsi έχει πειραματιστεί με διάφορα συνθετικά στυλ, τον ιμπρεσιονισμό, τη μηχανιστική μουσική, το νεοκλασικισμό και την ελεύθερη ατονικότητα. Η κράση των διάφορων συνθετικών μεθόδων που δοκίμασε για τη δημιουργία μιας συνεπούς μουσικής γλώσσας στο Κουαρτέτο Εγχόρδων Νο.1 (1944) και στο La Nascita del Verbo (1948), του έδωσε αποτελέσματα που δεν τον ικανοποιούσαν. Για τέσσερα χρόνια, από το 1948 μέχρι το 1952, ο Scelsi περνά μια σοβαρή κρίση, νευρική και καλλιτεχνική συνάμα, η οποία τον οδηγεί σε μια συνθετική σιωπή. Εισάγεται σε μια ακριβή κλινική στην Ελβετία και όταν οι ιατρικές πρακτικές νοιώθει ότι δεν τον βοηθούν ακολουθεί μια αυτοσχέδια θεραπεία: παίζει συνεχόμενα μια νότα στο πιάνο και ακροάται προσεκτικά τον ήχο της. Ένας ιδιότυπος μουσικός διαλογισμός που τον οδηγεί σε μια μυστικιστική αποκάλυψη, στην αιφνίδια φώτιση, στο satori του Ζεν.

Σε μια συνέντευξη του στον Franck Mallet το 1987, ένα χρόνο πριν πεθάνει ο Scelsi περιγράφει ως εξής την ανακάλυψη που προέκυψε απ’ αυτήν την άσκηση:
Με την επανάληψη ενός φθόγγου για ώρα ο φθόγγος μεγαλώνει, μεγαλώνει τόσο ώστε να μπορείς να αντιληφθείς μια αρμονία να αναπτύσσεται μέσα απ’ αυτόν… Όταν μπαίνεις σ’ έναν ήχο, ο ήχος σε αγκαλιάζει, γίνεσαι μέρος αυτού του ήχου. Σιγά - σιγά σε απορροφά και δεν έχεις ανάγκη πλέον άλλου ήχου… Όλοι οι δυνατοί ήχοι εμπεριέχονται εντός του.

Βρίσκω πολύ ενδιαφέροντα και ανατρεπτικά συνάμα μιας ευρέως διαδομένης αντίληψης, αυτά που γράφει στο Son et musique:
Θα πω μόνον γενικά ότι η κλασσική δυτική μουσική εστίασε αποκλειστικά την προσοχή της στο πλαίσιο, στη μουσική φόρμα δηλαδή. Παραμέλησε τη σπουδή των νόμων της ηχητικής ενέργειας, το να σκεπτόμαστε τη μουσική με ενεργειακούς όρους, αυτό που είναι η ζωή δηλαδή. Παρήγαγε έτσι χιλιάδες θαυμαστά πλαίσια τα οποία τις περισσότερες φορές είναι μάλλον άδεια, αποτελέσματα μιας κατασκευαστικής φαντασίας, η οποία είναι πολύ διαφορετική από την δημιουργική [φαντασία]. Οι μελωδίες κινούνται από φθόγγο σε φθόγγο , αλλά τα διαστήματα είναι κενές άβυσσοι επειδή οι φθόγγοι στερούνται ηχητικής ενέργειας. Ο εσωτερικός χώρος είναι άδειος.

Ο Scelsi είχε γράψει μουσική πάνω σε ένα φθόγγο πριν το 1959, το Τρίο για Έγχορδα είναι ένα παράδειγμα, τα Quattro Pezzi είναι όμως ένα ορόσημο στην καλλιτεχνική του δημιουργία. Η σπουδαιότητα του έργου έγκειται στην εστίαση σε ένα φθόγγο, στην εφαρμογή τεχνικών για το ζωντάνεμα του και στην ηχοχρωματική του διαφοροποίηση. Οι φθόγγοι στους οποίους εστιάζει κάθε ένα από τα τέσσερα κομμάτια είναι: F, B, Ab και Α. Οι φθόγγοι F – B σχηματίζουν ένα τρίτονο, το Αb χωρίζει αυτό το τρίτονο σε δύο τρίτες μικρές, το Α του τέταρτου κομματιού σχηματίζει με το Αb του τρίτου, ημιτόνιο (2μ) και με το B του δεύτερου, τόνο (2Μ) [ερμηνεία Giulio Castagnoli].

Παραθέτω τώρα τις πρώτες σελίδες της παρτιτούρας των καθενός από τα Τέσσερα Κομμάτια:


No.1

No.2

No.3

No.4


Εδώ μια εκτέλεση των Quatro Pezzi από τον Johannes Kalitzke και την Wiener Rundfunkorchester. Μαζί τα αριστουργηματικά Uaxuctum και La Nascita del Verbo.

Ο Scelsi και ο Χρήστου ήταν φίλοι, μοιράζονταν κοινά μουσικά, φιλοσοφικά και μεταφυσικά ενδιαφέροντα. Είχε επισκεφθεί την Ελλάδα και μέσω του Χρήστου είχε έρθει σε επαφή με μουσικούς της εποχής (Αντωνίου, Σεμιτέκολο, Μαμαγκάκη κ.α). Η κυρία Ν. Σεμιτέκολο τον θυμάται σαν ένα μάλλον περίεργο αλλά ήσυχο άνθρωπο. Μετά τον τραγικό θάνατο του Χρήστου στις 8 Ιανουαρίου του 1970, ο Scelsi συνέθεσε το έργο Pranam I στη μνήμη του (PRANAM I "In memory of the tragic losses of Jani and Sia Christou", for soprano voice, 12 instruments & tape).

Ο Scelsi σοφά απέφευγε τις μάταιες και επώδυνες φωτογραφίες. Η μόνη γνωστή φωτογραφία του που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο είναι αυτή που παραθέτω ανωτέρω. Συνήθιζε να υπογράφει με έναν κύκλο και ένα στέλεχος που τον ενώνει με μια ευθεία γραμμή:








Πηγές
• Gregory N. Reish, Roosevelt University, Una Nota Sola: Giacinto Scelsi and the Genesis of Music on a Single Note, Journal of Musicological Research, 25: 149–189, 2006
• Gregory N. Reish, The Tranformation of Giacinto Scelsi’s Musical Style and Aesthetic,
1929-1959, Athens, Georgia, 2001

Τετάρτη 12 Μαρτίου 2008

Μονόκερως


Πάνω σε ένα σχέδιο από το ιστολόγιο του vasstath.
Για τρομπόνι και ταινία.

Πέμπτη 6 Μαρτίου 2008

Ο Μπόρις σε Νέες Περιπέτειες: Το Μάθημα

Ήλπιζα ότι θα τους ξεφορτωνόμουν γρήγορα παρόλο που τους αγαπούσα. Μου’ χε βγει ο ώμος με το να κουβαλάω Στολίτσκαγιες και Σέρκοβες από τον ΓΔ Ακριβόπουλο, άσε που κάποια στιγμή πέρασαν και σε γούστα της άλλης πλευράς του Ατλαντικού και να και οι Ιάκωβοι Δανιήλ και να οι Μοργάνοι καπεταναίοι. Δόξα τω Θεώ οικονομικό πρόβλημα δεν είχα, η θέση του απλού υπαλλήλου στο Δημοτικό Κρεματόριο της Βραχούπολης μου εξασφάλιζε άνετα τα προς το ζειν.

Ο Μοδέστος έτρεφε μια πατρική αγάπη για τον Μπόρις, ο Μπόρις έτρεφε μια αναπαραγωγική αγάπη για όλα τα θηλυκά ανεξαρτήτως γονότυπου ή φαινότυπου. Γύρω στις 12 το μεσημέρι όταν το χθεσινό μεθύσι είχε ξεθυμάνει πια και το αυριανό δεν είχε ακόμη αρχίσει, ο Μοδέστος προσπαθούσε να μορφώσει μουσικά τον Μπόρις. Όταν ήταν νέος είχε εντυπωσιασθεί από τον τρόπο που ο Ιωσήφ Φούξιος είχε παρουσιάσει την αντίστιξη στα Βήματα προς τον Παρνασσό του, παρόλο το κρύο που θα έκανε όταν έφτανες τελικά ‘κει πάνω: ο Διδάσκαλος Αλοίσιους παραδίδει τελετουργικά την ιερή γνώση της αντίστιξης στον φιλόπονο και φιλομαθή μαθητή του Γιοζέφους. Αυτός λοιπόν θα έπαιζε το ρόλο του Αλοίσιους κι ο αλητήριος το ρόλο του Γιοζέφους. Είχε σκεφτεί μάλιστα να ονομάσει το εγχειρίδιο που θα εξέδιδε μετά από μερικά χρόνια σε Βήματα προς το Φαλακρό Βουνό. Αμ δε, ούτε σε σενάριο του Λέμου δεν θα έστεκε κάτι τέτοιο…

Ο Μοδέστος άλλαξε δυο τρία ζευγάρια γυαλιά μέχρι να βρει τον τεχνητό φακό που θα διόρθωνε το φυσικό του ελαττωματικό, ήπιε μια γουλιά τσάι με ουίσκι σε αναλογία ευγενών αερίων προς οξυγόνο στην ατμόσφαιρα και ξεκίνησε επίσημα:

- Με τη βοήθεια του Θεού θα εξετάσωμεν σήμερον την τεχνικήν του basso ostinato, ήτοι την τεχνικήν του επιμόνου βασίμου ούτως ειπείν εις την ρωσικήν.

- Για το μπάσιμο σε καμιά επίμονη γκόμενα θα πούμε τίποτα; τον διέκοψε με αυθάδεια δημοσιογράφου ο Μπόρις.

- [ff] Σκασμός, ούρλιαξε ο Μοδέστος κι ο Μπόρις αναπήδησε μακριά σαν τα έξι μπαλάκια των Πινγκ, Πονγκ και Πανγκ, αυτό που κάνουμε σήμερα κάποια μέρα θα είναι γραμμένο σε μια σελίδα της Ιστορίας!

- [pp] Μέχρι στιγμής πάντως μόνο σελίδες παρανομίας έχουμε γράψει, ψέλλισε από απόσταση ασφαλείας ο Μπόρις.

Μου άρεσε να τους χαζεύω από μακριά. Ο άνθρωπος σε πνευματικές αναζητήσεις, το ζώο σε σαρκικές, με το ζώο να τα καταφέρνει και στις δυο καλλίτερα.

- Επανέρχομαι και δεν θα επιτρέψω άλλες διακοπές, είπε σοβαρά ο Μοδέστος.

Ο Μπόρις ήξερε πότε δεν τον παίρνει άλλο, έξυσε το μολύβι του, άνοιξε το πεντάγραμμό του στο τραπεζάκι που του είχα παραχωρήσει και σταύρωσε τα νύχια του. Έφερε στο μυαλό του τη νοστιμούλα καθηγήτρια ρυθμοστοματικής αγωγής που είχε γνωρίσει στο ωδείο πρόσφατα και ετοιμάστηκε για ό, τι ανιαρό θα ακολουθούσε.

- Ένα ostinato είναι ένα μοτίβο, μια φράσις, ούτως ειπείν ένα μελωδικόν, ή ρυθμικόν πρότυπον το οποίον επαναλαμβάνεται «επιμόνως» κατά την διάρκειαν μιας συνθέσεως. Η επανάληψις ουδόλως οφείλει ούτως ειπείν να είναι ακριβής, αρκεί να είναι απλώς αναγνωρίσιμος. Όταν η επαναλαμβανομένη γραμμή βρίσκεται εις το βάσιμον ούτως ειπείν, η τεχνική ονομάζεται basso ostinato. Η άρια When I am Laid in Earth του εξαίρετου πλην εκλιπόντος συναδέλφου Ερρίκου Περσέλλου αποτελεί λαμπρόν παράδειγμα της εξεταζομένης ούτως ειπείν τεχνικής.

Παραδόξως δεν υπήρξε διακοπή από το γάτο. Ο Μοδέστος αναζήτησε γύρω του βλέμματα θαυμασμού, εγώ τον φιλοδώρησα πλουσιοπάροχα, ο Μπόρις παρέμεινε ακίνητος, ποιος ξέρει ο σάτυρος τι ιστορίες έφτιαχνε με το μυαλό του με τη δασκαλίτσα της ρυθμοστοματικής…

- Επί της επαναλαμβανομένης γραμμής του βασίμου, νέον αρμονικόν και μελωδικόν υλικόν προστίθεται, ή παραλλάσσεται, βάσει σχεδίου ούτως ειπείν, το ήδη υπάρχον. Εις εκάστην των επαναλήψεων αυξάνεται η πολυπλοκότης της επεξεργασίας αν και δεν αποκλείεται ουδόλως η χαλάρωσις της υφής.

Σταμάτησε φανερά περήφανος, ήπιε μια γουλιά τσουίσκι, ήπιε άλλη μια, ήπιε και την τελευταία. Ακολούθησε σιωπή για να κατασταλάξουν οι νεοαποκτηθείσες γνώσεις. Τη σιωπή έσπασε το πετρελκινητό του Μπόρις. Το κοίταξα με θαυμασμό καθώς το έβγαζε από την τσέπη του, εμείς είχαμε ακόμη κινητούς τηλέγραφους, στη μητέρα Ρωσία είχαν ήδη κυκλοφορήσει τα κινητά νέας γενιάς με δίχρονους βενζινοκινητήρες και ενσωματωμένο κασετόφωνο οκτώ τράκων!

- Συγνώμην διδάσκαλεν, είναι ο εξάδελφος Μπεγκεμότ από την πατρίδαν, πρέπει να απαντήσω ούτως ειπείν, είπε σοβαρά και σεβαστικά ο Μπόρις. Ο Μοδέστος έγνεψε καταφατικά. Εγώ από ευγένεια αποσύρθηκα στην κουζίνα για να φτιάξω άλλη μια κούπα τσουίσκι. Μου φώναξε από το σαλόνι:

- Το τσάι σκέτο σε παρακαλώ, χμ, χωρίς τσάι δηλαδή!

Σε λίγα λεπτά όλα ήταν έτοιμα να ξαναρχίσει το μάθημα, ο Μοδέστος ρούφηξε το 1/3 του περιεχομένου της κούπας που του προσέφερα και ολοκλήρωσε χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια με τα υπόλοιπα 6/9. Το πετρελκινητό του Μπόρις σφύριξε ένα ντο5 με λίγο από σι4.

-Συγνώμην και πάλιν διδάσκαλεν, μου τελειώνει το πετρέλαιον εις το κινητόν μου ούτως ειπείν, θα το πληρώσω πετρελαίου άμα το πέρας του μαθήματος.

Υπόδειγμα μαθητή ο Μπόρις, αν και ήμουν σίγουρος ότι μες το μυαλό του ότι η ρυθμοστοματική θα αναστέναζε σαν τον υπερσιβηρικό.

Κουρτίνα, δεύτερη πράξη για τον Μοδέστο:

- Συγγενείς μορφαί του επιμόνου βασίμου είναι ούτως ειπείν η πασακάλια και η σακόνα, αγαπηταί μορφαί των βαρόκων Διδασκάλων. Εις το παρόν σημείον θεωρώ ότι αρκούντως εκαλύφθει το θεωρητικόν μέρος του υπό εξέτασιν αντικειμένου. Ας προχωρήσωμεν πάραυτα εις ένα παράδειγμα το οποίον ούτως ειπείν θα δοκιμάσει τας μέχρι τούδε αποκτηθείσας γνώσεις μας.

Ιδού η πρότυπος φράσις ενός επιμόνου βασίμου…

Ο Μοδέστος κινήθηκε προς την Καρβουνόβα. Έσπευσα να κινηματογραφήσω το γεγονός με την καινούρια μου κάμερα λιγνίτη από τον Ισπανό.

- Τι έχομεν εδώ; ερώτησε ο Μοδέστος σα να απευθυνόταν σε πολυπληθές ακροατήριο.

- Μάθημα! απάντησε με σοβαρότητα ο έκφυλος.

- Εννοώ ποίας δυνατότητας εγκυμονεί περί της εναρμονίσεως του και περαιτέρω επεξεργασίας του αυτό το βάσιμον;

- Εγώ θα ‘θελα να εγκυμονήσω καμιά… ξέφυγε του Μπόρις.

- [fff] Σκασμός γάιδαρε! ούρλιαξε στο γάτο, η φωνή του Μοδέστου ακούστηκε σα κύμβαλο 30 ιντσών που πέφτει από τον τέταρτο όροφο πολυκατοικίας στις μπάσες χορδές του πιάνου.

- Διακρίνω μια δυνατότητα εναρμόνισης του με σχέσεις τρίτης, προσπάθησα να δικαιολογήσω το “μουσικός” που γράφει η ταυτότητά μου.

- Λαμπρά!, με επιβράβευσε ο Μοδέστος.

- Όπα της ο χοντρούλης και νόμιζα ότι τα αυτιά του ήταν μόνο για να συγκρατούν τα γυαλιά του, είπε ο Μπόρις χωρίς καν να με κοιτάξει. Ένοιωσα να ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι μου, να με πει χοντρό η μαυροκατσούλα! Ο Μοδέστος μου έκανε νεύμα να μη δώσω συνέχεια.

- Ορίστε μια εναρμόνισις ούτως ειπείν του προτύπου θέματος με σχέσεις τρίτης. Ό, τι υπονοείται αρμονικώς υπό της αριστερής χειρός, υλοποιείται λογικώς ούτως ειπείν υπό της δεξιάς. Την ώρα που ο Μοδέστος έπαιζε την εναρμόνιση του στο πιάνο ο Μπόρις έχωσε βαθειά τα νύχια του στα θηκάρια τους και πήρε να ξύνεται κάτω απ’ τον αφαλό…


- Καλό ρε Μόδι αλλά μπαναλαρία, μοιάζει με ύμνο της προοδευτικής δεξιάς. Για τσάκω κάτι πιο σικάτο ούτως ειπείν για να το ξανασκεφτείν. Ο Μπόρις σχεδόν τον πέταξε από το σκαμπό και μου ‘κλεισε πονηρά το μάτι. Σκέφτηκα αβίαστα τη χημική σύνθεση της φόλας…


- Τολμηρόν ούτως ειπείν. Οφείλομεν να επανεξετάσωμεν… δεν πρόλαβε να τελειώσει τη φράση του ο Μοδέστος…

- Ρε Μόδι, γαμώ τη χοληστερίνη μου, κουράστηκα. Αν συνεχίσουμε έτσι ούτε αύριο δεν τελειώνουμε κι εγώ έχω ραντεβού σε μια ώρα κι ούτε μπάνιο έχω κάνει ούτε τα νύχια μου έχω κόψει. Το πράγμα είναι απλό, κάθεσαι στην καρβουνο πως τη λεν και το παίζεις, να, έτσι απλά. Αν μου ξανάκλεινε το μάτι είχα έτοιμο νέφτι για το κώλο του!