Lilypond, η Λίμνη των Κρίνων

Πέρασαν σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια από τότε που πάλευα να γράψω νότες με το Notator SL (που έγινε Logic, μας πούλησε η Emagic και το πούλησε  στην Apple), το Score Perfect (πέθανε νεότατος ο δημιουργός του Klaus Kleinbrahm, στα 53 του), το Encore (που έχει πια βρυκολακιάσει) και το Music Prose (που έγινε Finale), και τριάντα πέντε χρόνια από τότε που έγραψα μια μελωδιούλα στον Spectrum ZX. Έκτοτε τα προγράμματα μουσικής σημειογραφίας (ΠΜΣ) έχουν κάνει μεγάλα προς τα μπρος βήματα, όχι όμως άλματα· το μετέωρο βήμα του Dorico ίσως γίνει άλμα κάποια στιγμή, μένει να το δούμε …

Το ειδύλλιο με τον κώδικα ξεκίνησε με το LaTex και ο καινούριος χρόνος με βρήκε να μιμούμαι τον Mr. Robot και να προσπαθώ να γράψω ένα ντο ολόκληρο στη σφηνοειδή γραφή της Λίμνης με τα (ακανθώδη) Κρίνα. Η εμμονική και πεισματάρικη φύση του ζωδίου μου, με βοήθησαν να ξεπεράσω τις αρχικές - φαινομενικά ανυπέρβλητες -  δυσκολίες του προγράμματος και σε σύντομο σχετικά διάστημα να αντιγράψω το Solfeggietto του CPE Bach. Το Lilypond δεν έχει GUI (γραφικό περιβάλλον), τον κώδικα / παρτιτούρα τον γράφει κανείς σε ένα απλό text file (plain text). Δεν είναι γλώσσα προγραμματισμού, αλλά markup language, “προσημασμένη γλώσσα” όπως και το LaTex. Όταν γράφεις νότες δεν τις βλέπεις, χρειάζεται compiling, όπως λεν οι ειδικοί, για να εμφανιστεί η παρτιτούρα σε ένα PDF. Υπάρχουν και κάποιοι editors που κάνουν τη δουλειά πιο εύκολη (Frescobaldi), θυμίζουν κάπως περιβάλλον Sibelius δηλαδή, αλλά αυτοί έχουν άλλα προβλήματα.

Να ένα δείγμα τις δουλειάς των διακοπών (προσέξτε την πολυμετρία, ποιο άλλο πρόγραμμα το κάνει αυτό χωρίς διάφορα τρικ;):

Να κι ένα τμήμα του κώδικα:

Γιατί όλη αυτή η φασαρία σε μια μικρή και δύσκολη ζωή, θα αναρωτηθεί κανείς. Παραθέτω τα υπέρ και τα κατά σε ένα κατάλογο, έτσι όπως τα έζησα αυτές τις λίγες μέρες που ασχολούμαι με το πρόγραμμα:

ΥΠΕΡ

• Είναι δωρεάν (άδεια χρήσης GNU), τέρμα τα σπασμένα που λείπει κάποιο .dll και οι αγενείς και αδηφάγες εταιρείες (βλέπε AVID).

• Είναι αποτέλεσμα κάποιου / κάποιων που αγαπούν πολύ αυτό που κάνουν και μοιράζονται το προϊόν της εργασίας τους και την αγάπη τους με τους άλλους.

• Ο κώδικας είναι ανοικτός, αν ξέρει κάποιος προγραμματισμό μπορεί να τον συμπληρώσει / διορθώσει / βελτιώσει.

• Όμορφες παρτιτούρες, οι πιο άρτιες αισθητικά, αν τις συγκρίνουμε με αυτές που παράγουν τα άλλα ΠΜΣ. Εν πολλοίς οφείλεται στη γραμματοσειρά FETA που είναι και κομψή και πιο ανθρώπινη (sic) από την Maestro (πιο κρύα κι από υγρό άζωτο), την Opus και τις άλλες.

• Άπαξ και μάθεις τον κώδικα δεν ασχολείσαι τόσο με το formatting όσο με το περιεχόμενο της σύνθεσης.

• Θεωρητικά άπειρες δυνατότητες σημειογραφίας, ούτε στο ελάχιστο δεν πλησιάζουν τα άλλα ΠΜΣ. Αν φανταστείς κάτι μπορείς να το κάνεις.

• Απόλυτος έλεγχος του υλικού, χειρίζεσαι αριθμούς και οι αριθμοί, εκτός κι αν τους χειρίζονται πολιτικοί, φέρνουν πάντα ευτυχία.

• Δέχεται αρχεία MusicXML και τα μετατρέπει σε Lilypond. Αυτό διευκολύνει πολύ την κοπιώδη εργασία του να περάσεις χοντρικά τις νότες. Παλιότερες εκδόσεις του musescore εξήγαγαν σε αρχεία .ly (Lilypont), δυστυχώς όχι η τελευταία έκδοση.

• Τα help files είναι πληρέστατα, τα snippets βοηθητικότατα και η κοινότητα χρηστών εξυπηρετικότατη.

ΚΑΤΑ
• Κώδικας, αυτή η λέξη για κάποιους είναι από μόνη της αποτρεπτική.
• Δεν βλέπεις τις νότες όταν τις γράφεις.
• Δεν ακούς τις νότες όταν τι γράφεις. Εξάγει σε MIDI file, δεν μπορεί όμως να συγκριθεί κάτι τέτοιο, με το επίπεδο παιξίματος του Sibelius για παράδειγμα.
• Άνθρωποι είμαστε, λάθη κάνουμε κι εδώ τα λάθη δεν συγχωρούνται. Ένα κόμμα να λείπει, compilation δεν γίνεται κι αν η παρτιτούρα είναι μεγάλη, ψάχνεις ψύλλο στ΄ άχυρα. Θα βοηθούσαν προγράμματα όπως το texmaker και το BBedit στο debugging, δυστυχώς όμως μόνο το TeXShop είναι συμβατό με το Lilypond και το TeXShop δεν είναι και το καλύτερο. Αν εκδώσει εκτελέσιμο (dmg) το Frescobaldi θα είναι μια λύση.
• Δύσκολα ένα γέρικο άλογο μαθαίνει νέα κόλπα.

Δίνω τώρα τα τέσσερα πρώτα μέτρα από το Sofeggietto σε Finale, Sibelius, musescore, Dorico και Lilypond για σύγκριση. Δεν έχω “πειράξει” τις παρτιτούρες, ό,τι δίνει το default template του κάθε προγράμματος:

Κάντε κλικ στις εικόνες για μεγέθυνση

Νέες Γραμματοσειρές για Finale και Sibelius

Η παρτιτούρα πρέπει να "ηχεί οπτικά" τη μουσική που σημειογραφεί.

Δουλειά του συνθέτη είναι να "γράφει" κι όχι να "αντιγράφει" μουσική - το "αντιγράφει με την καλή έννοια … Πόσοι από μας όμως έχουν την πολυτέλεια του εκδοτικού οίκου; Ακόμη και τότε, αν εξαιρέσουμε τις εκδόσεις Henle-Verlag και Peters και ορισμένους ανεξάρτητους αντιγραφείς, το αποτέλεσμα είναι απογοητευτικό. Γνώμη μου είναι λοιπόν, με τα σπουδαία εργαλεία που έχουμε πια στα χέρια μας, να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε με την αντιγραφή.

Η τυπογραφία, και ειδικότερα η μουσική τυπογραφία, είναι μια τέχνη per se, κι όπως κάθε Τέχνη έχει και την τεχνική της, επιπρόσθετα χρειάζεται και ειδικό ταλέντο. Τα προγράμματα σημειογραφίας Sibelius και Finale, για να αναφέρω μόνο τα πιο γνωστά, έχουν τυποποιήσει την εργασία της ψηφιακής αντιγραφής μειώνοντας στο ελάχιστο δυνατόν τις γνώσεις που πρέπει να έχει κανείς, πέραν βεβαίως του χρόνου και της προσπάθειας που απαιτείται για να μάθει κανείς το ίδιο το πρόγραμμα. Τυποποιημένη εργασία, με τα βασικά που σου δίνει το πρόγραμμα, σημαίνει και τυποποιημένο αποτέλεσμα. Θα μπορούσε να αντιτείνει κάποιος ότι η μουσική κρίνεται από το πως ακούγεται κι όχι από το πως φαίνεται στο χαρτί. Ανατολικοί και δυτικοί καλόγεροι αντιγραφείς θα διαφωνούσαν μ' αυτήν την άποψη… Αν γίνεις αντιγραφέας της μουσικής σου θα πρέπει να είσαι καλλιτέχνης και σ' αυτόν τον τομέα.

Πιστεύω ότι κάθε ύφος, αλλά και είδος μουσικής, απαιτεί και το δικό του ύφος μουσικής σημειογραφίας: επιλογή διαστάσεων σελίδας, επιλογή γραμματοσειράς, φορμάρισμα, σχεδίαση, αποστάσεις και ένα πλήθος άλλων παραμέτρων που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η παρτιτούρα πρέπει να "ηχεί οπτικά" τη μουσική που σημειογραφεί.

Το Finale χρησιμοποιεί ως στάνταρ γραμματοσειρά την Maestro, το Sibelius την Opus. Δίνονται κι άλλες επιλογές, όπως η καλαίσθητη Engraver και οι κακόγουστες Jazz και Inkpen. Μετά την ανακοίνωση της Bravura από την Steinberg και την ομάδα του αποχωρήσαντος από την Avid, Daniel Spreadbury, δημιουργήθηκε ενδιαφέρον για καινούριες γραμματοσειρές. Μια πρώτη απάντηση σ' αυτό το αίτημα των απανταχού αντιγραφέων δόθηκε από τον Stephen Carisse, Καναδό γραφίστα και σχεδιαστή γραμματοσειρών. Δημιούργησε τα Urtext Music Fonts, οκτώ σετ γραμματοσειρών που προσομοιάζουν το στιλ γραμματοσειρών παλαιών και νέων εκδοτικών οίκων.

Δείτε τις:
• Urtext Abdelazer OT
• Urtext Brumaire OT
• Urtext Burnside OT
• Urtext Busoni OT
• Urtext Clementi OT
• Urtext Goldilind OT
• Urtext Kapellmeister II
• Urtext Kapellmeister OT

Ξεχώρισα τις Clementi OT και Kapellmeister II, τις οποίες και αγόρασα προς 29 € την καθεμιά.

Σ' αυτό το άρθρο και σ' αυτό μπορείτε να βρείτε μια περιγραφή των γραμματοσειρών και του τρόπου εγκατάστασής τους.

Τα ιστολόγια που ασχολούνται με την εγκατάσταση των γραμματοσειρών, παρουσιάζουν το εγχείρημα εύκολο. Κάθε άλλο, δεν υπάρχει 1 - 1 αντιστοιχία με τις βασικές γραμματοσειρές των προγραμμάτων, π.χ Maestro, Opus, με αποτέλεσμα πολλά σύμβολα να μην είναι διαθέσιμα, ή να είναι σε διαφορετικές θέσεις. Χρειάστηκε πολύς χρόνος για να βάλω τα πράγματα στη θέση τους, άπαξ και η εργασία όμως ολοκληρωθεί επιτυχώς, εξάγεις τις ρυθμίσεις στο Sibelius ως House Style για χρήση σε άλλα αρχεία, αναλόγως πράττεις στο Finale.

Αντέγραψα το Menuet à l' Antique του I. Paderewski με τις Maestro και Engraver  από το Finale, την Helsinki από το Sibelius και τις καινούριες Clementi και Kappellmeister II προς σύγκριση. Λάβετε υπόψη σας ότι μια μουσική γραμματοσειρά θα πρέπει να "δένει" με μια αλφαριθμητική γραμματοσειρά. Ο Carisse προτίθεται να δημιουργήσει συνοδευτικές αλφαριθμητικές των μουσικών του γραμματοσειρών. Εγώ έκανα την κατωτέρω επιλογή:
Maestro & Engraver => Times New Roman
Helsinki => Myriad Pro + Minion Pro
Clementi OT => P22  Golden Morris
Kapellmeister OT => Garamont Pro

Ακολουθούν δείγματα στην πράξη από κάθε γραμματοσειρά για σύγκριση (με κλικ οι εικόνες μεγεθύνονται):

Maestro / Times New Roman

Engraver Font Set / Times New Roman

Helsinki / Myriad Pro + Minion Pro

Kapellmeister OT / Garamont Pro

Clementi OT / P22  Golden Morris 

Sibelius/Finale Tips 4: Multiphonics στο Sibelius

Στο διαδίκτυο υπάρχουν μερικές γραμματοσειρές για να σημειωθούν τα multiphonics σε ένα πρόγραμμα σημειογραφίας (Sibelius, Finale), αλλά είτε είναι ακριβές, είτε αφορούν ένα μόνον όργανο (φλογέρα, σαξόφωνο, κλπ). Βρήκα έναν τρόπο για να σημειωθούν τα multiphonics σε MacOS X και Sibelius, με κάποιες αλλαγές θα μπορούσε να δουλέψει και σε Finale σε περιβάλλον Windows (αχρείαστα νά 'ναι).

Να σε τι θα στοχεύσουμε:

Αν σας αρέσει τότε συνεχίστε...

Βήμα 1. Πρώτα θα πρέπει να κάνουμε μια ρύθμιση για να μπορούμε να γράφουμε σε δεκαεξαδικό (μην τρομάζετε, απλά θα το χρειαστούμε για να περάσουμε μερικά σύμβολα στο Sibelius από την γραμματοσειρά Apple Symbols – είναι προεγκατεστημένη στο σύστημα σας. Η Toccata που παρέχεται δωρεάν, και σίγουρα θα την έχετε στο Mac ή στο PC σας, κάνει επίσης τη δουλειά).

Apple (το δαγκωμένο μηλαράκι πάνω στην οθόνη αριστερά) > System Preferences > Language & Text.

Μόλις βρεθείτε εκεί επιλέξτε την καρτέλα Input Sources, βρείτε και τσεκάρετε το Unicode Hex Input.

Για να βεβαιωθείτε ότι έγινε σωστά η δουλειά, ανοίξτε ένα αρχείο του TextEdit, ενεργοποιήστε το Unicode Hex Input (από εκεί που αλλάζετε το πληκτρολόγιο από αγγλικό σε ελληνικό, τώρα θα έχει και μια επιπλέον επιλογή), επιλέξτε την γραμματοσειρά Arial (ή όποια άλλη γραμματοσειρά χαρακτήρων κι όχι συμβόλων θέλετε), κρατείστε πατημένο το πλήκτρο Option και πληκτρολογείστε τον αριθμό 0023, αν όλα έχουν γίνει σωστά θα πρέπει να πάρετε το σύμβολο της δίεσης (#).

Για περισσότερες πληροφορίες για τα Non-English Keyboards (δηλαδή για να γράφετε Ελληνικά, Γαλλικά, Κορεάτικα ...) συμβουλευτείτε αυτή την πολύ κατατοπιστική ιστοσελίδα. 

Βήμα 2. Ανοίξτε τώρα ένα καινούριο αρχείο στο Sibelius. Θα φτιάξουμε ένα Text Style στο Sibelius βασισμένο στο Plain Text Style.

House Style > Edit Text Styles ... > Plain Text > New

Ονομάστε το Text Style που μόλις δημιουργήσατε Multiphonics, επιλέξτε για γραμματοσειρά την Apple Symbols (να μην είναι τσεκαρισμένα τα κουτάκια Bold, Italic και Underline) και στο τμήμα Size επιλέξτε 8 relative to 7mm Staff σε Score και Parts. Μην τσεκάρετε τα κουτάκια Keep absolute. Μπορείτε αργότερα να αλλάξετε το μέγεθος της γραμματοσειράς σύμφωνα με τις ανάγκες της παρτιτούρας σας.

Επιλέγουμε ΟΚ, κλείνει το Παράθυρο Διαλόγου και μετά Close στο παράθυρο Edit Text Styles. Στο επόμενο βήμα θα φτιάξουμε ένα Word Menu το οποίο θα “τροφοδοτεί” με σύμβολα το Text Style, Multiphonics.

Βήμα 3. Sibelius 6 > Preferences > Word Menus

Επιλέξτε New και ονομάστε το νέο Word Menu, Multiphonics.

Στο Edit Words θα φτιάξουμε τώρα τα σύμβολα που θα χρησιμοποιήσουμε για τη σημειογραφία των multiphonics. Πληκτολογείστε σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:  

! Μην ξεχνάτε:

α) όταν πληκτρολογείτε δεκαεξαδικό να έχετε “γυρίσει” το πληκτρολόγιο σε Unicode Hex Input

β) να έχετε πατημένο το πλήκτρο Option κατά την πληκτρολόγηση

γ) όταν εισάγετε τα παραπάνω σύμβολα πρέπει να έχετε αποεπιλέξει το κουτάκι Use music text font.

Όταν σημειoγραφούμε ένα multiphonic χρειαζόμαστε επίσης και τα σύμβολα της αναίρεσης, δίεσης και ύφεσης. Για να “περάσετε” αυτά τα σύμβολα ακολουθείστε τον παρακάτω πίνακα. Σημειώστε ότι εδώ είναι απαραίτητο να έχετε επιλέξει (μ' ένα τικ) το κουτάκι Use music text font. Τα σύμβολα για τα σημεία αλλοιώσεως τα παίρνουμε από την γραμματοσειρά Opus (δεν χρειάζεται να κάνετε τίποτα γι' αυτό, απλά επιλέξτε το κουτάκι Use music text font).

Το παράθυρο διαλόγου Word Menus θα πρέπει δείχνει έτσι:

Σ' ένα multiphonic χρειαζόμαστε επίσης κεφαλαία λατινικά, C, R, … καθώς επίσης και το σύμπλεγμα tr για τη τρίλια. Αυτά μπορείτε να τα γράψετε στο γράφημα σας με τον συνήθη τρόπο.

Ολοκληρώσαμε κι αυτή την εργασία, επιλέγουμε OK και κλείνει το παράθυρο. Τώρα θα πρέπει να πούμε στο Text Style, Multiphonics από που να “παίρνει” σύμβολα.

Βήμα 4. House Style > Edit Text Styles ... > Plain Text > Multiphonics > Edit

Στο αναδιπλούμενο μενού Word menu, κάτω δεξιά του παραθύρου Staff Text Style, επιλέξτε Multiphonics, επιλέγετε δηλαδή τον κατάλογο συμβόλων που μόλις δημιουργήσατε στο Bήμα 3.

Αν έχετε ακολουθήσει τα βήματα σωστά το παράθυρο διαλόγου Staff Text Style θα πρέπει να δείχνει έτσι:

Είμαστε έτοιμοι τώρα να περάσουμε ένα multiphonic στην παρτιτούρα μας. Αυτό γίνεται με τον ίδιο τρόπο που γράφουμε text:

Create > Text > Other Staff Text > Multiphonics

Κάνοντας δεξί κλικ στο σημείο εισαγωγής κειμένου (αν έχετε το magic mouse έτσι προγραμματισμένο) ή με το κλασικό Ctrl + κλικ, εμφανίζεται ο κατάλογος με τα σύμβολα που έχουμε δημιουργήσει στο Bήμα 3 και επιλέγουμε το κατάλληλο.

• Εξάγετε το Text Style, Multiphonics που δημιουργήσατε ως House Style για να μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε και σε άλλες παρτιτούρες σας (αν δεν ξέρετε πως γίνεται αυτό συμβουλευτείτε το Help του προγράμματος).

Καλές συνθέσεις και να θυμάστε ότι τα ράσα δεν κάνουν τον παπά, αλλά ένας παπάς χωρίς ράσα θα μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε...

Sibelius/Finale Tips 3: Οι Ελάσσονες Κλίμακες μέσω Φιλανδίας

Από εδώ μπορείτε να κατεβάσετε τις σημειώσεις μου για τις Ελάσσονες Κλίμακες σε PDF που δίνω στους μαθητές μου για το Υποχρεωτικό Θεωρίας. Οι σημειώσεις αυτές υπάρχουν και στο 3euk1L4-music στο 03. Θεωρία της Μουσικής.

*

"Η τυπογραφία αναδεικνύει το περιεχόμενο".
Έγραψα αυτές τις σημειώσεις με το Sibelius 6. Για καιρό είχα μια ελεύθερη σχέση μαζί του και πρόσφατα αποφάσισα να την επισημοποιήσω και να χωρίσω οριστικά από το Finale, μια σχέση 20 χρόνων σχεδόν. Το δίλημμα επιλογής προγράμματος σημειογραφίας είναι κλασικό και του τύπου: Ολυμπιακός–Παναθηναϊκός, ΠαΣοΚ–ΝΔ, Mac–PC κλπ. Το μόνο που μπορεί να απαντηθεί άμεσα, με ακρίβεια και τελειωτικά είναι το πρώτο: σαφώς και Ολυμπιακός!

Το Finale είναι ένα καταπληκτικό πρόγραμμα σημειογραφίας, στις τρεις τελευταίες όμως αναβαθμίσεις του έμεινε σαφώς πίσω από το Sibelius, και το χειρότερο, νομίζω ότι κορόιδεψε τους χρήστες του – τους νόμιμους ακόμη περισσότερο.... Ελάχιστες βελτιώσεις και προσθήκες από την έκδοση 2009 στην 2010 και 100 € κάθε Ιούλιο-Αύγουστο.

Το Sibelius υπερέχει του αντιπάλου του – απ' όσο τουλάχιστον πρόλαβα να δω στην βδομάδα του μέλιτος που διανύουμε – στα παρακάτω σημεία:

Γενικά
Το ανοίγεις γράφεις τη μουσική σου κι όλα τ' άλλα τα κάνει μόνο του. Το διαφημιστικό για το Sibelius είναι από τα λίγα του είδους που λεν την αλήθεια (Perfect Scores / Up to twice as fast). Μα κι αν θέλεις να πας πιο βαθιά και να πάρεις την κατάσταση στα χέρια σου, πάλι παραπονεμένος δεν θα μείνεις.
Text Input

"Δεν υπάρχει μόνο λογοτεχνικό, αλλά και τυπογραφικό ύφος"
.
Ριζικά διαφορετική η εισαγωγή κειμένου στα δυο προγράμματα. Figured Bass, Fingerings και άλλα εργαλεία για το δάσκαλο είναι άμεσα διαθέσιμα στον Φιλανδό. Το Finale προτείνει δυο τρεις δύσχρηστες λύσεις για την εισαγωγή του ενάριθμου βάσιμου, πρότεινα κι εγώ μια εδώ. Τίποτα καλύτερο από το να κάνεις δεξί κλικ και να περνάς μια Fr.+6, χαιρέκακα χαμογελώντας για το πόσο θα παιδέψει τους μαθητές σου! Τα Word Menus του είναι λειτουργικότατα και εύκολα παραμετροποιήσιμα. Για να κάνεις τα πράγματα βέβαια να δουλέψουν όπως θέλεις και να εξαντλήσεις τις δυνατότητες των εργαλείων πρέπει να τρέξουν τα μάτια σου χιλιόμετρα πάνω στο εγχειρίδιο χρήσης.
Magnetic Layout

"Η εξωτερική λογική της τυπογραφίας αντανακλά την εσωτερική λογική του κειμένου"
.
Μακάρι να υπήρχε ένα τέτοιο εργαλείο για να τακτοποιεί το δωμάτιο μου... Το κάνεις On το κάνεις Off, το αφήνεις στο Automatic κι έχεις το κεφάλι σου ήσυχο ότι το f δεν θα καβαλήσει χωρίς αιδώ το ψαλίδι του dim... στο χρόνο που γλυτώνεις μπορείς να χαθείς με τους χαμένους του Lost!

Note Input
Περίπου ίδιο με του Finale. Βρίσκω το keypad του Sibelius πιο λειτουργικό. Συμαπαθητικό και το πιανάκι για εισαγωγή φθόγγων. Μεγάλη ευκολία στην εισαγωγή τετάρτων του τόνου και κάνει φιλότιμη προσπάθεια να τα παίξει κιόλας μέσω ενός plugin.
Symbols
Κάτω από το δεξί σας κλικ βρίσκεται μια πληθώρα συμβόλων, η χαρά του αβανγκαρντίστα! Μπορείς να φτιάξεις και δικά σου, είτε ζωγραφίζοντας, είτε εισάγοντας τα από άλλη γραμματοσειρά. Παίζουν κιόλας άμα τους δείξεις τον τρόπο.
Μουσικές Γραμματοσειρές
"Η επιλογή μιας ομάδας γραμματοσειρών πρέπει να προβάλλει και να αναδεικνύει τον χαρακτήρα του κειμένου".
Φανατικός της Engraver του Finale. Την πλησιάζει η Helsinki την οποία και χρησιμοποιώ στο Sibelius. Η Opus θυμίζει την άχρωμη Maestro του Finale.
(Χρώμα στην τυπογραφία σημαίνει τέσσερα πράγματα: τον σχεδιασμό της γραμματοσειράς, την διαστοιχείωση, την απόσταση μεταξύ των λέξεων και το διάστιχο. Κανένα από τα παραπάνω δεν είναι ανεξάρτητο από τα άλλα).
Ήχοι
Η ίδια λειψή Garritan, που σημαίνει ότι είτε παρανομείς, είτε δίνεις 150 γερμανοευρώ σε περίοδο κρίσης και Τζούλιας για να έχεις άλτο φλάουτο και τούμπα.
Plugins
Πληθώρα! Μερικά πολύ χρήσιμα. Λειτουργίες που θα βρείτε στο Finale και δεν υπάρχουν στο Sibelius αναπληρώνονται στο τελευταίο μέσω κάποιου plugin.

Να ένα παράδειγμα:
Έστω ότι θέλουμε να αλλάξουμε τις normal barlines σε dashed σ' ένα passage στο Finale. Επιλέγουμε το passage κάνουμε δεξί κλικ, Barlines > dashed κι έγινε. Στο Sibelius δεν! Η δουλειά πρέπει να γίνει μέσω ενός third party plugin. Περισσότερα βήματα, αλλά ποιος είναι τέλειος;

*

Όποιο πρόγραμμα κι αν επιλέξουμε για να γράψουμε τη μουσική μας, καλό θα είναι να συμφωνήσουμε στους παρακάτω κανόνες του Robert Bringhurst:
Η τυπογραφία θα πρέπει να προσφέρει τις παρακάτω υπηρεσίες στον αναγνώστη:
• να καθιστά το βιβλίο (παρτιτούρα) ευχάριστο στον αναγνώστη (εκτελεστή, μελετητή),
• να προβάλλει με σαφήνεια τα σημαντικά σημεία και την κεντρική ιδέα,
• να αποδίδει με διαύγεια την δομή και την αλληλουχία του κειμένου,
• να εξασφαλίζει την ενότητα του κειμένου με τα υπόλοιπα στοιχεία της έκδοσης και
• να οδηγεί σε μια κατάσταση δημιουργικής γαλήνης, συνθήκης ιδανικής για ανάγνωση.

Από το Στοιχεία της Τυπογραφικής Τέχνης του Robert Bringhurst, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2001.

Sibelius/Finale Tips 2: Finale - Repitch Tool

Πολλές φορές η μουσική που πρόκειται να αντιγράψουμε στο Finale είναι πολύπλοκη ρυθμικά. Καλό είναι σε τέτοιες περιπτώσεις να επικεντρώσουμε την προσοχή μας στην ορθή αντιγραφή των ρυθμικών αξιών και μετά να περάσουμε τα τονικά ύψη. Το Finale μας δίνει αυτή τη δυνατότητα μέσω του Repitch Tool που το βρίσκουμε στην Simple Entry Palette.

Ακολουθείστε τα παρακάτω βήματα:

1. Γράψτε τις ρυθμικές αξίες πάνω σε ένα φθόγγο, π.χ. ντο, με όποιο τρόπο συνηθίζετε να περνάτε νότες στο Finale (Simple Entry, Speedy Entry, Hyperscribe).

2. Επιλέξτε το Repitch Tool από την Simple Entry Palette, πηγαίνετε στην αρχή του passage που έχετε αντιγράψει τις ρυθμικές αξίες και περάστε τα τονικά ύψη με το MIDI Keyboard σας ή το πληκτρολόγιο του υπολογιστή σας. Το Finale αλλάζει το ντο του παραδείγματός μας στο επιθυμητό τονικό ύψος χωρίς να πειράζει τις ρυθμικές αξίες.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης και για διόρθωση τονικών υψών χωρίς να πειραχθούν οι ρυθμικές αξίες.

Sibelius/Finale Tips 1: Ενάριθμο Βάσιμο στο Finale

Χαζεύοντας το Sibelius ζήλεψα – και όχι μόνο – το πολύ εύχρηστο εργαλείο που διαθέτει για την εισαγωγή Ενάριθμου Βάσιμου. Ένα τέτοιο εργαλείο λείπει από το Finale, σε κάθε αναβάθμιση του περιμένω πολλά και παίρνω πολύ λίγα, για να μην μιλήσω για το upgrade απάτη 2010. Το Help File του Finale προτείνει διάφορους τρόπους εισαγωγής ενάριθμου βάσιμου τους οποίους βρίσκω μη λειτουργικούς. Σκέφτηκα τον παρακάτω τρόπο τον οποίο παραθέτω αναλυτικά.

Σε όλα τα παρακάτω χρησιμοποιώ μονάδες EVPUs. Αν χρησιμοποιείτε άλλες μονάδες μπορείτε να τις αλλάξετε ως εξής:
Edit > Measurement Units > EVPUs

Θα εισάγουμε τους αριθμούς μέσω του Expression Tool. Οι γραμματοσειρές Times New Roman και Cambria (εγκαθίσταται με το Word 2007, είναι transitional serif type) δείχνουν πολύ καλά, γενικά προτιμείστε serif γραμματοσειρές και όχι την Arial για παράδειγμα που είναι sans serif. Προσωπικά χρησιμοποιώ την Bach (δωρεάν λήψη από το δεσμό), βασισμένη στην Times New Roman, του Yo Tomita, πολύ χρήσιμη στους επεξεργαστές κειμένου αλλά και στα Text Blocks του Finale.

Θα κατασκευάσουμε 3 επίπεδα (layers) αριθμών, τα FB-1, FB-2 και FB-3 με τις δικές τους παραμέτρους, για να μπορούμε να γράψουμε μια αρίθμηση της μορφής 8/5/3 (φανταστείτε την κάθετα όπως εμφανίζεται στο ενάριθμο βάσιμο).

1. Κατασκευή της FB-1
Document > Category Designer
Στην αριστερή πλευρά του παραθύρου που ανοίγει επιλέγουμε Duplicate την κατηγορία Dynamics, την μετονομάζουμε (Rename) σε FB-1 και εισάγουμε τις παρακάτω παραμέτρους:

TEXT FONT: Bach /12 ή 14/
POSITIONING
    Justification: Center
    Horizontal Alignment: Center of All Noteheads
    Additional Horizontal Offset: 0
    Vertical Alignment: Below Staff Baseline
    Additional Baseline Offset: 0

Το size της γραμματοσειράς μπορεί να επιλεγεί 12 ή 14, λάβετε υπόψη σας ότι η γραμματοσειρά σμικρύνεται ανάλογα με τη σμίκρυνση του πενταγράμμου (Resize Staff System).


2. Κατασκευή της FB-2
Στο παράθυρο Category Designer επιλέγουμε Duplicate την κατηγορία FB-1 που μόλις δημιουργήσαμε, την μετονομάζουμε (Rename) σε FB-2 και εισάγουμε τις παρακάτω παραμέτρους:

TEXT FONT: Bach /12 ή 14/
POSITIONING
    Justification: Center
    Horizontal Alignment: Center of All Noteheads
    Additional Horizontal Offset: 0
    Vertical Alignment: Below Staff Baseline
    Additional Baseline Offset: -50 (-55)

Αν επιλέξετε size 12 τότε θέστε Additional Baseline Offset: -50, για size 14, -55.

3. Κατασκευή της FB-3
Ίδια εργασία με το 2 και μετονομάζουμε (Rename) την καινούρια κατηγορία σε FB-3, Εισάγουμε τις παρακάτω παραμέτρους:

TEXT FONT: Bach /12 ή 14/
POSITIONING
    Justification: Center
    Horizontal Alignment: Center of All Noteheads
    Additional Horizontal Offset: 0
    Vertical Alignment: Below Staff Baseline
    Additional Baseline Offset: -100 (-110)

Αν επιλέξετε size 12 τότε θέστε Additional Baseline Offset: -100, για size 14, -110.

4. Μόλις τελειώσουμε με την εισαγωγή των παραμέτρων πατάμε ΟΚ και κάνουμε κλικ στο φθόγγο του βάσιμου που θέλουμε να εισάγουμε την αρίθμηση. Ανοίγει το παράθυρο Expression Selection επιλέγουμε την κατηγορία FB-1. Εισάγουμε τους αριθμούς από το 0 ως το 13 (για να συμπεριλάβουμε και τις συγχορδίες 13ης) καθώς και τα σύμβολα της δίεσης, ύφεσης, αναίρεσης, διπλής δίεσης και διπλής ύφεσης. Αν χρησιμοποιήσετε την Bach τότε οι αλλοιώσεις μπαίνουν εύκολα - Δίεση: SHIFT 3 (#), Ύφεση: SHIFT 2 (@), Διπλή Δίεση: SHIFT 8 (*), για την Διπλή Ύφεση εισάγετε 2 υφέσεις. Για να μην χρειαστεί να γράψουμε όλους τους αριθμούς με διέσεις, υφέσεις κλπ (π.χ 5#) κάνουμε το εξής κόλπο:

5. Στο παράθυρο Expression Selection επιλέγουμε Duplicate το σύμβολο της Δίεσης, το επιλέγουμε και πατάμε το πλήκτρο Edit και ανοίγει το παράθυρο Expression Designer, επιλέγουμε Positioning και στην περιοχή Additional Horizontal Offset εισάγουμε την τιμή 30. Κάνουμε την ίδια εργασία για τα υπόλοιπα διπλασιασμένα σύμβολα των αλλοιώσεων.
Τα ίδια βήματα ακολουθούμε για την FB-2 και FB-3.

Το παράθυρο Expression Selection για την FB-1 δείχνει ως εξής:

Το αποτέλεσμα στο τέλος των εργασιών μας:

Μπορούμε τώρα να αναθέσουμε συντομεύσεις (shortcuts) στο πληκτρολόγιο μας. Προτείνω την εξής διευθέτηση:
• Για την FB-1 στα πλήκτρα 1-9 τους αριθμούς 1-9
• Για την FB-2 στα πλήκτρα Q-O τους αριθμούς 1-9
• Για την FB-3 στα πλήκτρα Α-L τους αριθμούς 1-9
Με αυτή τη διευθέτηση είναι πολύ εύκολο να θυμάται κανείς ότι το 5 στο δεύτερο layer θα βρίσκεται κάτω από το αριθμητικό 5 της πρώτης γραμμής του πληκτρολογίου.
Στα πλήκτρα Z-M μπορείτε να δημιουργήσετε συντομεύσεις για τις αλλοιώσεις.

Με παρόμοιο τρόπο μπορούμε να κατασκευάσουμε Roman Numerals για τις αρμονικές βαθμίδες (I, ii, °vii κλπ), αλλά και αριθμούς με carets (^) για τις μελωδικές βαθμίδες που χρησιμοποιούνται στην Ανάλυση Schenker. Προς θλίψιν ημών των Finalούχων το Sibelius προσφέρει απλόχερα κι αυτά τα text εργαλεία…

Figured Bass Fonts
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν οι εξής γραμματοσειρές για ενάριθμο βάσιμο:
• Figured Bass Font του Matthew Hindson (δωρεάν)
• Caltabiano Siciliano Font (25€)
• Figures (5€)
• Final Font Solutions – Ansgar Krause (με πληρωμή)