Τετάρτη, 2 Ιανουαρίου 2008

iPrelude II: In C minor


Η ιδέα της χρήσης ενός μόνο φθόγγου στη σύνθεση ενός μουσικού έργου, παράλληλα με τη χρήση μιας μόνο συγχορδίας, ή ακόμη και την απουσία φθόγγων, γεννήθηκε κάπου στα μέσα του 20ου αιώνα, σίγουρα ως απάντηση στη χρήση και των δώδεκα χρωματικών φθόγγων της μεθόδου του Schoenberg και της αυξανόμενης πολυπλοκότητας των έργων που οδήγησε στον Ολικό Σειραϊσμό και από εκεί στη Νέα Πολυπλοκότητα (Νέα Συμπλεκτικότητα κατά τη γνώμη μου η δόκιμη μετάφραση του όρου New Complexity, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα).

Μερικά παραδείγματα:

John Cage (1912-1992) / 4’33’’ (1952)
Για οποιοδήποτε όργανο ή συνδυασμό οργάνων. Ο/οι εκτελεστής/ες δεν παίζουν κανένα φθόγγο κατά τη διάρκεια του έργου, οι ακροατές οφείλουν (!) να επικεντρώσουν την προσοχή τους στους ήχους του περιβάλλοντος.

Terry Riley (1935) / In C (1964)
Αλεατορικό κομμάτι για 35 (στην καλλίτερη περίπτωση) εκτελεστές. Ο τίτλος σημαίνει στην τονικότητα της Ντο μείζονος. Αποτελείται από 53 μικρές αριθμημένες φράσεις και δεν έχει συγκεκριμένη διάρκεια. Λόγω του αλεατορικού χειρισμού των φράσεων οι διάφορες εκτελέσεις διαφέρουν μεταξύ τους. Συνήθως αναφέρεται ως η πρώτη μινιμαλιστική σύνθεση (ως συνήθως υπάρχουν πολλές απόψεις, άλλος υποψήφιος για την πρωτιά είναι ο Klaus Huber).

Gyoergy Ligeti (1923-2006) / Trois Bagatelles, for David Tudor (1961)
I. 0’27, λίγο μετά την αρχή ακούγεται ένα Db, ο μοναδικός φθόγγος του έργου
ΙΙ. 0’17, ησυχία
ΙΙΙ. 0’32, ησυχία
Οι Trois Bagatelles ανήκουν στον κύκλο των έργων “musikalischer Provokationen und Zeremonielle”, μαζί με την Σιωπηλή Διάλεξη για το μέλλον της μουσικής (σκάνδαλο στο Alpbach το 1961) και το Συμφωνικό Ποίημα για 100 μετρονόμους (σκάνδαλο στο Hilversum το 1962).

Giacinto Scelsi (1905-1988) / Quattro pezzi su una nota sola (1959)
Έργο του τέλους της δεύτερης συνθετικής περιόδου (1952-1959) του Scelsi, για ορχήστρα δωματίου και ένα από τα πιο διάσημα έργα του. Το καθένα από τα τέσσερα αυτά κομμάτια επικεντρώνεται σε ένα μόνο φθόγγο (F, B, Ab, A), σκιάζοντάς τον μικροτονικά, δημιουργώντας αρμονικούς υπαινιγμούς και παραλλάσσοντας το ηχόχρωμα και τη δυναμική.

Τα προηγούμενα έργα που παρέθεσα μπορούν να ιδωθούν ως προκλήσεις, ως ανταπαντήσεις, ως δημιουργικό χιούμορ κλπ., χωρίς σε καμιά περίπτωση να μειώνεται η καλλιτεχνική τους αξία και ο ρόλος που έπαιξαν στην εξέλιξη της μουσικής του 20ου αι. Το έργο του Scelsi όμως είναι ένα αδιαμφισβήτητο αριστούργημα, από τη μια πρωτοποριακό και επαναστατικό από την άλλη βαθειά εσωτερικά οικείο με την έννοια ότι ο καθένας μπορεί να βρει σ’ αυτό ένα κομμάτι του υποσυνειδήτου του (όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη μουσική του Χρήστου, με τον οποίο υπήρξαν και φίλοι).

Η δικιά μου μουσική άσκηση ιστολογίου (iPreludes σύντομα) χρησιμοποιεί αποκλειστικά τους τρεις φθόγγους της ντο ελάσσονος συγχορδίας (C, Eb, G). Όπως και στο Πάρκο Συγχορδιών που προηγήθηκε έτσι και εδώ πρέπει να λυθούν τα προβλήματα της ροής, της κορύφωσης και γενικότερα της δημιουργίας ενδιαφέροντος για ένα έργο που χρησιμοποιεί μια μόνο συγχορδία. Χρησιμοποίησα τις ίδιες τεχνικές όπως και στο Πάρκο Συγχορδιών, επιπρόσθετα ο «τονισμός» ενός εκ των τριών φθόγγων της ντο ελάσσονος μπορεί να δώσει τη ψευδαίσθηση μιας μετατροπίας (Eb, G) και μόνος φθόγγος G τονισμένος και με τη βοήθεια των αρμονικών την ψευδαίσθηση μιας δεσπόζουσας λίγο πριν την τελική πτώση.

7 σχόλια:

γεράσιμος μπερεκέτης είπε...

Αριστούργημα!
Πέρα από το μουσικό πρόβλημα, έλυσες και το εικαστικό, πανέξυπνα.
Χθες τυχαία είδα ένα ντοκυμαντέρ για την ιστορία των κινουμένων σχεδίων. Τέτοιες απλές αλλά ευφυείς λύσεις έδιναν οι ευρωπαίοι πρωτοπόροι του είδους. Τελικά επικράτησε ο ... Ποπάυ.
Ευτυχώς, έχουμε τον κόσμο μας πια ελεύθερο στο διαδίκτυο. Γιατί - το ξέρουμε - δεν έχουμε τίποτα να περιμένουμε από τις συμφωνικές μας.

kukuzelis είπε...

Ενθουσιάστηκα αγαπητέ. Αν και μου αρέσει ο Ποπάυ, συμφωνώ με τον Μπ.: Έχουμε τον κόσμο σας πια ελεύθερο στο διαδίκτυο.

dsyk είπε...

Σας ευχαριστώ για τα σχόλια. Έφτασε και το upload ενός κομματιού, ή μιας ιδέας να είναι το ίδιο (γλυκά ή πικρά) στρεσογόνο όπως και η παραμονή μιας παραδοσιακής ζωντανής εκτέλεσης. Εδώ όμως δεν υπάρχουν δικαιολογίες, μπορεί να πρόκειται για MIDI μακέτα με τους γνωστούς περιορισμούς, αλλά το έργο είναι αυτό, το Finale και η Garittan ο αφοσιωμένος απόστολος Sondeckis με την ορχήστρα του, ούτε πιο γρήγορο ούτε πιο αργό, στις σωστές συχνότητες χωρίς φάλτσα, στις σωστές (κατά τη γνώμη πάντα του συνθέτη) ισορροπίες δυναμικών, κρεμασμένο στο ιστολόγιο για πολλαπλές ακροάσεις και όλο και πιο αντικειμενικές κριτικές, ανοικτό ακόμη και σε ανώνυμα αυστηρότατα σχόλια, χωρίς τη υποκριτική μάσκα της συναδελφικής τάχα μου αλληλεγγύης. Να ευχαριστήσω τον Μπερεκέτη που μου υπέδειξε αυτή την εικονική (αλλά όχι λιγότερο πραγματική από τις πραγματικές) αίθουσα συναυλιών.

Philip Gregory είπε...

Καλύτερα το Garittan παρά αρκετές ελληνικές ορχήστρες. Και ειδικά όσο θα λύνονται τα προβλήματα του φυσικού ηχοχρώματος στα προγράμματα αυτά, τόσο πιο αχρείαστες θα μοιάζουν οι ορχήστρες. Αυτό για την Ελλάδα φυσικά... Γιατί μια πειθαρχημένη ικανή ομάδα μουσικών στα χέρια ενός μαέστρου-εκτελεστή+σολίστα του οργάνου που ονομάζεται ορχήστρα και οι ενστικτώδης επιλογές της στιγμής, δύσκολα θα μαθηματικοποιηθούν ώστε να αποδίδονται από ένα πρόγραμμα στο pc. Ακόμα και αν οι βουλές του συνθέτη είναι απόλυτα διευκρινισμένες, ανεπαίσθητες αλλαγές μπορούν να προσδώσουν σε μια εκτέλεση τη μαγεία του ζωντανού. Επαναλαμβάνω δε μιλάω για την Ελλάδα...(τουλάχιστον για τις ορχήστρες της)

Sraosha είπε...

Μου άρεσε πολύ.

epamverg είπε...

Εξαιρετικό!!!

Στέφανος Νάσος είπε...

Στα παραδείγματα να προσθέσω το πρώτο κομμάτι της Musica Ricercata του Ligeti. Aπλώς εκπληκτικό.