Πέμπτη, 11 Ιουλίου 2013

MERULA | Ciaccona


Tarquinio Merula
Ο Tarquinio Merula (1594/5-1665) από το Busseto της Β. Ιταλίας ήταν συνθέτης, οργανίστας και βιολιστής του πρώιμου μπαρόκ. Έδρασε κυρίως στην Cremona ακολουθώντας την Βενετσιάνικη Σχολή. Φίλερις από φύση, ήρθε συχνά σε σύγκρουση με διοικητικούς προϊσταμένους αλλά και μαθητές του.
Σημαντική συνθετική φυσιογνωμία, συνεισέφερε στην εξέλιξη της καντάτας, της άριας, της εκκλησιαστικής και δωματίου σονάτας, του επίμονου βάσιμου και συμφωνίας (sinfonia). Στην θρησκευτική μουσική ακολούθησε τα πρότυπα του Monteverdi, πρωτοτυπώντας όμως στη σύνθεση μοτέτων για σόλο φωνή με συνοδεία εγχόρδων.
Passacaglia και Chaconne
Η Passacaglia, ιταλικός όρος, επίσης passacaglio, passagallo, passacagli, passacaglie (Γαλλ. passacaille / Ισπ. pasacalle) και η Chaconne, γαλλικός όρος (It. ciaccona / Ισπ. chacona) ανήκουν στις ostinato παραλλαγές. Λίγα είναι γνωστά για την καταγωγή τους, μάλλον πρόκειται για χορούς ισπανικής καταγωγής, πιθανόν δε η chaconne να εισήλθε στην Ευρώπη από το Μεξικό.
Και οι δύο μορφές χαρακτηρίζονται από τον τρίσημο ρυθμό τους και τον ελάσσονα τρόπο ( η chaconne του Μerula εν τούτοις είναι σε μείζονα τρόπο). Οι όροι passacaglia και chaconne εχρησιμοποιούντο αδιακρίτως από τους μπαρόκ συνθέτες, είτε συνθέτονταν επί ενός επίμονου βάσιμου (ground bass) είτε όχι. O Coeuroy διέκρινε την passacaglia από την chaconne με βάση το γεγονός ότι η πρώτη περιέχει μετατροπίες, ενώ η δεύτερη είναι σε μία μόνο τονικότητα (η chaconne του Vitali τον διαψεύδει όμως!). Σήμερα η διάκρισή τους γίνεται με βάση την Passacaglia σε ντο για όργανο και την Chaconne σε ρε για σόλο βιολί του Bach. Η πρώτη χρησιμοποιεί επίμονο βάσιμο, η δεύτερη όχι. Καταλήγοντας, προτιμώ την εξής διάκριση: η passacaglia χρησιμοποιεί μελωδικό ostinato, η πρώτη εμφάνισή του γίνεται κυρίως στο βάσιμο και ασυνόδευτη, ενώ η chaconne αρμονικό ostinato.
Η Chaconne του Merula
Η Chaconne του Merula δομείται επί ενός δίμετρου επίμονου βάσιμου το οποίο επαναλαμβάνεται αναλλοίωτο 32 φορές (χωρίς να προσμετράται η αρχική έκθεση του η οποία σε αριθμό επαναλήψεων ποικίλει σε διάφορες εκτελέσεις).
Στην ελεύθερη δικαιωμάτων έκδοση του ιστοτόπου ISMLP το δίμετρο του επίμονου βάσιμου δίνεται ως εξής:
Με βάση την ερμηνεία του J. Savall (SAVALL Jordi / Hesperion XXI) αναδιευθετώ στο χρόνο και βασίζω την έκδοσή μου στην κατωτέρω εκδοχή (θα βρείτε εντούτοις και τις δύο εκδοχές στο παρόν PDF):
Στις 32 δίμετρες παραλλαγές που ακολουθούν συναντάμε ελάχιστη μετατροπική δραστηριότητα, πλούσια όμως, τηρουμένων των αναλογιών, ρυθμική. Κάθε παραλλαγή έχει το δικό της “ρυθμικό μοτίβο”. Οι παραλλαγές προϊόντος του χρόνου γίνονται πολυπλοκότερες αποκλειστικά ρυθμικά.
Το έργο τελειώνει σε δίσημο χρόνο και με μεγέθυνση του δίμετρου επίμονου βάσιμου.

Την παρτιτούρα και αυτό το άρθρο μπορείτε να κατεβάσετε σε μορφή PDF.

Δεν υπάρχουν σχόλια: